شكستی گوتاری ڕۆشنبیران له‌ناو مێژوودا : كاوه‌ فه‌ره‌ج

نتيجة بحث الصور عن المثقف هو

ئه‌وانه‌ی پێیان ده‌گوترێت ڕۆشنبیرانی كورد له‌ ماوه‌ی ڕابردوودا له‌ پاشه‌كشه‌یه‌كی گه‌وره‌دا بوون. به‌ كورتی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌‌ چه‌ند خاڵێكن سه‌باره‌ت به‌و پاشه‌كه‌شه‌یه‌.

  • نه‌بوونی میتۆدێكی ڕوون و وورد له‌ خوێندنه‌وه‌كانیاندا له‌به‌رمبه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵگا بوونێكی دیاله‌كتیكی و دینامیكی هه‌یه‌. گۆڕانه‌كانی كۆمه‌ڵگا پێش ئه‌وه‌ی گۆڕانی ئاگایی بن، گۆڕانن له‌ ژێرخان و بارودۆخی ماتریالیدا. ڕۆشنبیران له‌به‌ر هه‌ر هۆكارێك بووبێت، نه‌یانتوانیوه‌ ده‌ستبده‌نه‌ میتۆدیكی ماتریالی بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگای پێبخوێننه‌وه‌. ئه‌گه‌ر میتۆدێك نه‌بێت نوسه‌ر و تیۆریزان و ڕۆشنبیران و قسه‌كه‌ری ئاسایی په‌یڕه‌ویی لێبكات، ئه‌وا ده‌رئه‌نجامیكی كاریگه‌ر له‌ ڕووی واقیعی و ماتریالییه‌وه‌ وه‌ده‌ست نایه‌ت چونكه‌ وه‌ك وتمان كۆمه‌ڵگا ده‌جوڵێت و له‌ گۆڕاندایه‌ و ئه‌گه‌ر خۆمان بده‌ینه‌ ده‌ست جوزئیاته‌كانی كۆمه‌ڵگا توشی سه‌رلیشێواوی و ناده‌قیقی ده‌بینه‌وه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌كانماندا، به‌ڵام گه‌ر میتۆدێك بتوانێت ده‌ستمان بخاته‌ سه‌ر بنه‌ڕه‌ت و ڕیشه‌ی كێشه‌ و قه‌یرانه‌كان، ئه‌وا ده‌توانین له‌ ڕیشه‌ و بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ ده‌ست بده‌ینه‌ تیۆر و پاشانیش ده‌رئه‌نجامی تیۆری و زانستی به‌رده‌ستی كۆمه‌ڵگا بخه‌ین. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هه‌ر ئه‌وه‌ به‌س نییه‌ بۆ بیركه‌ره‌وه‌ و نوسه‌ر كه‌ به‌ دڵی خۆی هه‌ر میتۆدێكی بوێت یان به‌ فره‌میتۆدییه‌وه‌ و به‌ حه‌زوو ئاره‌زووه‌كانی خۆی كۆمه‌ڵگا و واقیعه‌كه‌ی بداته‌ به‌ر ته‌فسیراتی و ده‌رئه‌نجامگیریی. كۆمه‌ڵگا له‌سه‌ر ژێرخان و تۆڕێك له‌ بنه‌ڕه‌تی ماتریالی پێكدێت، ئه‌گه‌ر ڕۆشنبیریش خۆی به‌ بوونه‌وه‌رێكی ماتریالی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بینێت و پێیوایه‌ ده‌توانێت ده‌ستنیشانی كێشه‌كانی كۆمه‌ڵگا بكات، ئه‌وا پێویستی به‌وه‌یه‌ كه‌ ماتریالانه‌ له‌ دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی و ماتریالی كۆمه‌ڵگاكان بكۆڵێته‌وه‌. ئه‌گه‌رنا، پێشنیاز و وه‌ڵامه‌كانی ڕۆشنبیران له‌ هه‌وادا ده‌مێننه‌وه‌ و ناتوانن هیچ كاركردێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و ماتریالی و واقیعییان هه‌بێت. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ واده‌كات كه‌ به‌شێكی زۆر له‌وانه‌ی خۆیان به‌ نوخبه‌ی ڕۆشنبیر ده‌بینن، خۆیان به‌ خه‌یاڵاتی ئه‌ده‌بی و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌روكۆمه‌ڵگاییه‌وه‌ خه‌ریك بكه‌ن. كۆمه‌ڵگای كوردی له‌ چه‌ند ده‌یه‌یه‌ی ڕابردوودا له‌ ڕووی ماتریالییه‌وه‌ له‌ناو یه‌ك بازنه‌ و یه‌ك نه‌زمدا سه‌دان گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه و ده‌سه‌ڵاتی كوردی له‌ مڕۆدا ده‌یانجار له‌ پێشتر و بێباكتر و بێخه‌متر بووه‌ له‌به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵگادا. گوتاری ڕۆشنبیریی كوردیش وه‌كئه‌وه‌ی له‌ چه‌ند ده‌یه‌ی ڕابردوودا ڕوونتر و به‌ فۆرمێكی نوێوه‌ ده‌ركه‌وته‌وه‌، نه‌یتوانیوه‌ به‌ره‌وپێشچوون به‌خۆوه‌ ببینێت و گۆڕانی سیاسی و ئابووری بهێنێته‌ ئاراوه‌. بۆیه‌ ڕۆشنبیرانی كورد بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن باشتر له‌ كۆمه‌ڵگا تێبگه‌ن، بیخوێننه‌وه‌ و وه‌ڵامی خۆاست و پرسه‌ واقیعیی و سیاسی و ئابوورییه‌كان بده‌نه‌وه‌، ده‌بێت ده‌ست بده‌نه‌ خۆوێندنه‌وه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ماتریالی و دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تیبوو، ئه‌گه‌رنا مێژووی گوتاری ڕۆشنبیریی كوردی خۆی دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌. 
  • یه‌كێكیتر له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كانی ڕۆشنبیرانی كورد، كه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ شێك و درێژكراوه‌ی قه‌یرانی میتۆدیشه‌‌، ترس بووه‌ له‌ هاتنه‌ نێو كۆمه‌ڵگاوه‌ به‌ شێوه‌ی خه‌باتی ماتریالانه‌. یه‌كێك له‌ تێزه‌ هه‌رگیز له‌بیرنه‌كراوه‌كانی ماركس، ڕه‌خنه‌كردنی فه‌یله‌سووفانه‌ كه‌ ته‌نها خه‌ریكی شیكاركردن بوون و سه‌روكارێكیان به‌ گۆڕانی ماتریالانه‌ی كۆمه‌ڵگاوه‌ نه‌بووه‌‌. ڕۆشنبیرانی كورد پێیانوابوو، له‌وانه‌یه‌ به‌ ئێستاشه‌وه‌ له‌ناو ئه‌و فه‌نتازیایه‌دا بژین و پێیان وابێت، كه‌ خه‌ڵك چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌یه‌ بزانێت ئه‌وان چی ده‌ڵێن، چۆن شیكاری بارودۆخه‌كان ده‌كه‌ن، بۆچوونیان له‌سه‌ر پرسێكی دیاریكراو چییه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ خه‌یاڵپڵاوی هیچی دیكه‌ نییه‌ و به‌ دڵنیایشه‌وه‌ نه‌بوونی میتۆدێكی ماتریالیی دیاله‌كتیكی و واقیعی، ده‌بێته‌ خۆخاڵیكردنه‌وه‌ له‌ ئه‌ركی گۆڕینی دونیا، به‌ شێوه‌یه‌كی حه‌تمیش، ئه‌م خۆلادانه‌ له‌ میتۆدێكی ماتریالیستی و دیاله‌كتیكی هه‌ر ئه‌م خه‌یاڵپڵاوییه‌ به‌رهه‌م دێنێت. چونكه‌ ئه‌گه‌ر ڕۆشنبیریی و فیكر و تێز فه‌نتازیایه‌كی ناواقیعی و خه‌یاڵی نه‌بێت، چۆن له‌خۆی ناپرسێته‌وه‌ و به‌خۆیدا ناچێته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئایا دوای ئه‌و هه‌موو ماندووبوون و كتێب خستنه‌ بازاڕه‌وه‌، بۆ كاریگه‌رییه‌كی ئه‌وتۆمان له‌ ڕووی واقیعییه‌وه‌ به‌رچاو نه‌كه‌وت، بۆچی تا دێت كتێبی زیاتر و قه‌یرانی زیاتر شه‌نبه‌شانی یه‌ك زیاد ده‌كه‌ن. وه‌ك ئه‌ماژه‌ی بۆ كرا، كۆمه‌لگا دینامیكی و دیاله‌كه‌تیكییه‌، ئه‌گه‌ر خوێندنه‌وه‌ و شیكاری واقیعی سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌كانی كۆمه‌ڵگا بخرێته‌ ڕوو، ئه‌وا ده‌بێت كێشه‌كان كه‌م ببنه‌وه‌ و قه‌یرانه‌كان ڕوو له‌ ئاوابوون بكه‌ن نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‌. تۆران و دووركه‌وتنه‌وه‌ و نه‌مانی ئومێدی خه‌ڵك له‌ فیكر و ڕۆشنبیریی، په‌یوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ڕۆشنبیرانی كورد نه‌یانتوانی وه‌ڵامی پرسیاره‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا بده‌نه‌وه‌. كۆمه‌ڵگا له‌ جێگیه‌كه‌وه‌ كوون بووه‌ و ڕۆشنبیرانیش له‌ جێگه‌یه‌كی تره‌وه‌ ده‌یانویست په‌نچه‌ریی بۆ بكه‌ن. بینیمان له‌ شكستی زیاتری سیاسه‌تمه‌دارانی كورددا، كه‌چی هێشتا ئومێدی خه‌ڵك هه‌ر سیاسه‌تمه‌دارانه‌. خه‌ڵك ئومێدی خۆی له‌ سیاسه‌تمه‌دارێكه‌وه‌ بۆ سیاسه‌تمه‌دارێكی تر ده‌گوازێته‌وه‌، له‌ باوكی سیاسه‌تمه‌داره‌وه‌ بۆ كوڕی سیاسه‌تمه‌دار، له‌ حیزبێكه‌وه‌ بۆ ته‌كه‌تولی ناو هه‌مان حیزب و له‌ حیزبێكه‌وه‌ بۆ حیزبێكیتر ده‌گوازێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ و ده‌یان دیارده‌یتری له‌م شێوه‌یه‌ ڕووناكبیرانی نه‌وه‌ستاند بۆ ئه‌وه‌ی له‌ خۆیان بپرسن ئه‌رێ بۆ ئومێد له‌ سیاسی و بازرگانه‌كانه‌وه‌ نه‌گوازرایه‌وه‌ بۆ ئێمه‌. ئه‌گه‌ر ڕۆشنبیران خۆیان به‌ عاقڵتر و پاكتر ده‌زانن، ئه‌ی باشه‌ بۆ خه‌ڵك متمانه‌ی پێنه‌به‌خشین. له‌ ڕاستیدا، خه‌ڵك ئاماده‌بوو متمانه‌یان پێببه‌خشێت، به‌ڵام ئه‌وان نه‌ میتۆدێكی دروستی خه‌باتكارانه‌یان شك ده‌برد، نه‌ ویستی خۆ نه‌دزینه‌وه‌یان له‌و ئه‌ركه‌ هه‌بوو، هه‌روه‌ها تاقه‌ت و نه‌فه‌سی درێژی ململانێیان نه‌بوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌وه‌شیان ده‌بینییه‌وه‌ كه‌ ئه‌وان ئه‌وه‌نده‌ واقیعی و خه‌باتكارانه‌ نه‌ژیاون و كاریان نه‌كردووه‌ تاكو ئێستا بتوانن به‌ ئاسانی ببن به‌ هێزێكی واقیعی و گۆڕانی واقیعی و كۆمه‌ڵایه‌تی لێوه‌ بهێننه‌ دی. به‌ دڵنیاییه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ڕۆشنبیریی و فكر و مه‌عریفه‌ نه‌توانێت ژیانی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگاكه‌ی باشتر بكات، ئه‌وا خه‌ڵك توڕی ده‌دات و چیتر پێویستییه‌كی پێی نامێنێت و لێی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌. وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌بینین شه‌پۆلی ئه‌و فۆرمه‌ له‌ خوێنده‌وار و خوێنه‌ره‌كانیان له‌ ئێستادا له‌ بێ ئومێدییه‌كی گه‌وره‌دا ده‌ژین، كتێبخانه‌كانیان له‌ داخستندان، شتێكی نوێ سه‌باره‌ت به‌ دۆخی كۆمه‌ڵگا ناڵێن. ئه‌م فۆرم و فۆرمانه‌ له‌ ڕۆشنبیریی زیاتر پێویستی به‌وه‌یه‌ له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی بێ كێشه‌دا گه‌شه‌ بكات، له‌سه‌ر پرسی جوزئی و لێكه‌وته‌كان كار ده‌كات، نه‌ك له‌سه‌ر كولیه‌ت و جوزئیه‌ت، لێكرد و لێكه‌وته‌كان. پێویسته‌ مه‌عریفه‌ و بیركردنه‌وه‌ واقیعیتر و كۆمه‌ڵگاییتر بێت بۆ ئه‌وه‌ی بژی. ده‌بینین ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ كوردستاندا له‌نێو هه‌موو ئه‌و قه‌یرانانه‌دا، سۆسیالیزمی شۆڕشگێڕ گه‌شه‌ی زیاتر ده‌كات، خوێندنه‌وه‌ و به‌دیلی نوێیان پێیه‌ بۆ كۆمه‌ڵگا.

كه‌واته‌ با له‌وه‌ گه‌ڕێین كه‌ ڕۆشنبیرانی كورد خاوه‌نی تێزن، ڕوانینی واقیعین، ڕه‌خنه‌ی ڕیشه‌كانی ده‌وڵه‌ت و ده‌موده‌زگاكانی ده‌كه‌ن یان نا، به‌ڵام ئایا ئه‌وان خۆیان ئاماده‌ن بێنه‌ نێو واقیعه‌كه‌وه‌، تا چه‌ند بڕوایان به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ تیۆری ڕادیكاڵ پیویستی به‌ كرده‌ و پراكتیكی ڕادیكاڵ هه‌یه‌. یه‌كێك له‌ وێنه‌كانی عه‌قڵی كۆمه‌ڵگای ئێمه‌ بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ ڕۆشنبیر كه‌سێكه‌ له‌سه‌روی كۆمه‌ڵگاوه‌، ته‌نها ده‌دوێت، شته‌كان شیده‌كاته‌وه‌، بیر ده‌كاته‌وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌ هه‌مووان عاقڵتره‌ هه‌روه‌ها پێویستی به‌ جووڵه‌ی فیزیكی نییه‌. له‌ به‌رامبه‌ریشدا، ئه‌وانیتر له‌ خواره‌وه‌ن، گوێ ده‌گرن، شیكردنه‌وه‌كانی ئه‌وان په‌یڕه‌و ده‌كه‌ن، ده‌بێت عاقڵ بكرێن، بیرنه‌كه‌نه‌وه‌ و له‌جیاتیدا كرده‌ بنوێنن و بجووڵێن. ئه‌م وێنه‌یه‌ هه‌ر وا وێنه‌یه‌ك نییه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی نالۆژیكی له‌ زیهنی باودا دروست بووه‌، هۆكارگه‌لێك له‌ پشتی ئه‌مه‌وه‌ هه‌ن. به‌ڵام هۆكاری سه‌ره‌كی بریتییه‌ له‌و ڕۆڵ و ئه‌رك و ناوانه‌ی كه‌ ڕۆشنبیران داویانه‌ته‌ پاڵی خۆیان. سه‌رئه‌نجام، له‌و وێنه‌یه‌دا نامۆبوونێكی فراوانی چه‌مكی كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی ڕۆشنبیر و خه‌ڵك هاتووه‌ته‌ بوون. ئه‌و نامۆبوونه‌ لانی كه‌م له‌ دابڕانی ئاگایی و ماتریالدا، بیركردنه‌وه‌ و كرداردا، سه‌ره‌وه‌ و خواره‌وه‌دا، هێزی زیهنی و فیزیكیدا خۆی ده‌نوێنێته‌وه‌. ئه‌م توخمه‌ سه‌ره‌كییه‌ی نامۆبوون به‌سه‌ بۆ له‌كاركه‌وتنی سیاسییانه‌ و واقیعییانه‌ی فیكر و ڕۆشنبیری له‌ناو كۆمه‌ڵگادا.

  • ته‌سلیمبوونی به‌شێك له‌ ڕۆشنبیران به‌ ده‌سه‌ڵات یه‌كێكیتر بوو له‌ هۆكاره‌كانی له‌ كاریگه‌ریكه‌وتنی ڕۆشنبیری كوردی و ڕۆشنبیری ده‌یه‌كانی ڕابردوو. ئه‌م ته‌سلیمبوونه‌ له‌ دوو ڕووه‌ بوو:

ئه‌لف- ته‌سلیمبوون به‌ گوتاری لیبرالیزم و نیۆلیبرالیزم و نه‌بینینی نه‌زمی جیهانی له‌ناو هاوكێشه‌ی كار و سه‌رمایه‌دا.

باء- ته‌سلیمبوون به‌ پاره‌ و پۆست و بوون به‌كادر و قسه‌كه‌ری حیزب و بۆرژوازی و ناسیۆنالیزم و هتد.

 

سەرنجێک بنووسە

ئیمەیڵەکەت بڵاوناکرێتەوە. تکایە سەرجەم خانەکان پڕ بکەرەوە *

*