به‌كۆمه‌ڵایه‌تیبوونی سیاسی

به‌كۆمه‌ڵایه‌تیبوونی سیاسی

كاوه فرج

 

تۆڕی په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانمان هه‌مه‌جۆرن. له‌ په‌یوه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی و ئاینیی و گرووپی زمان و پیشه‌ و شوێنی كار و شوێنی ژیان و خێزان و خێڵ تاكو په‌یوه‌ندییه‌كانی ناو فه‌یسبووك و ماڵپه‌ڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیكه‌ درێژ ده‌بنه‌وه‌.  ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ گۆڕان له‌ ململانێی كار و سامان و سه‌رمایه‌ و ده‌سه‌ڵاتی فه‌رمانڕه‌واكانه‌وه‌ گۆڕانیان به‌سه‌ردا هاتووه‌. په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مڕۆ ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ن كه‌ هه‌ندێكیان وه‌ك پاشماوه‌ی په‌یوه‌ندییه‌ كۆنه‌كان ماونه‌ته‌وه‌ و سه‌رجه‌می په‌یوه‌ندییه‌كانیتر كه‌ فراوانه‌كانترنیانه‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ سیسته‌می باڵاده‌ستی سه‌رمایه‌داریی نه‌خشاندوونی و له‌گه‌ڵ گۆڕان له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی كار و سه‌رمایه‌دا، گۆڕان به‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانیشدا هاتووه‌ و دێت.

سه‌رمایه‌داریی هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌ك بخوڵقێنێت بریتییه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی زیاده‌به‌ها و كه‌ڵه‌كه‌كردن و چڕكردنه‌وه‌ی زیاتری سه‌رمایه‌. گوێ به‌وه‌ نادات په‌یوه‌ندییه‌كان تاچه‌ند له‌ خزمه‌تی مرۆڤ و ژیانێكی شایسته‌ به‌ مرۆڤدان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، هه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كی دیكه‌ كه‌ دژ به‌ سیستمه‌كه‌ بێت، ده‌ستبه‌جێ ده‌ستده‌كات به‌ یاساغ كردن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و له‌ناوبردنی. هه‌ر فۆرمێكی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیی به‌ڵام خزمه‌تكار و هۆكاری مانه‌وه‌ی سیسته‌مه‌كه‌، بێ باك له‌ سڕینه‌وه‌ی به‌هاكانی ژیان و جوانی و خۆشه‌ویستی، گه‌شه‌ پێده‌دات و مه‌لایین و تریلۆن دۆلاری بۆ ته‌رخان ده‌كات كه‌ ده‌كرێت سه‌دان گروپی تیسرۆریستی و دژه‌-تیرۆریی و میلیشیای و پۆلیسی و ئاسایشی به‌رهه‌م بهێنێت ته‌نها بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ئه‌و هێزانه‌ی كه‌ دژ به‌ ئه‌م سیسته‌مه‌ چه‌وسێنه‌ر و خوێنمژه‌ بوه‌ستنه‌وه‌.

بۆیه‌ پێویستمان به‌وه‌یه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كان و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی په‌یوه‌ندییه‌كانمان بڕوانین. له‌ناو په‌یوه‌ندییه‌كاندا، پێكه‌نین و گریان و ده‌ستاوده‌ست و ئاڵوگۆڕی پاره‌ و گه‌شت و خواردنی پێكه‌وه‌یی و گۆرانی وتن و شیوه‌ن و زۆر شتی دیكه‌ش به‌دی ده‌كرێن، ئه‌وه‌ی به‌دی ناكرێت په‌یوه‌ندییه‌كی سیاسی تۆكمه‌یه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای سیاسه‌ت و پره‌نسیپی هاوبه‌شی خه‌باتكردن و به‌گژداچوونه‌وه‌ی‌ دژ به‌م سیسته‌مه‌ و ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌ بۆ جێگرتنه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ به‌ ژیانێكی هاوبه‌شی بێ چین و خاوه‌ندارێتی و جیاوازیی و پڕ له‌ ئازادی.

ده‌بێت چۆن په‌یوه‌ندییه‌كانمان ڕێك بخه‌ینه‌وه‌ و ڕه‌گه‌زی سیاسه‌تێكی ڕزگاركه‌رانه‌ بكه‌ین به‌ مۆرك و ناوه‌ڕۆكی په‌یوه‌ندییه‌كانمان؟ ئه‌م پرسیاره‌ پرسیارێكی ڕۆژانه‌یه‌ له‌ ئاست گۆڕانه‌ جوزئییه‌كاندا و له‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ ڕۆژانه‌ له‌گه‌ڵ كه‌س و دۆست و هاوڕێ و نه‌ناسه‌كاندا له‌ جێگه‌ جیاوازه‌كاندا به‌ریان ده‌كه‌وین، هه‌روه‌ها پرسیارێكیشه‌ له‌ ئاست بونیادنان و  دروستكردنی په‌یوه‌ندییه‌كی ئینته‌رناسیۆنالانه‌ یان گه‌ردوونیانه‌ی سیاسی بۆ ئه‌وه‌ی سیسته‌مه‌كه‌ و نه‌زمه‌ جیهانییه‌كی پێكڕا تێكوپێك بشكێنین له‌ڕێگه‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ یونیڤێرسال و گه‌ردوونییه‌ سیاسییه‌ی كه‌ دروستی ده‌كه‌ین.

كامه‌یه‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌ی كه‌ ده‌توانێت سیاسه‌تی جێگره‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ بێت و بۆچی ئه‌مه‌ ته‌نها ئه‌ڵته‌رناتیڤی مرۆییه‌ له‌ ئاستی دونیادا. سیاسه‌ته‌كه‌ بریتییه‌ له‌ سیاسه‌تی دژ به‌ سیاسه‌تی خاوه‌ندارێتیكردن له‌ زه‌وی و كاڵا و شمه‌ك و هه‌ر شتێك كه‌ ئه‌وانیتر پێویستیان پێییه‌تی و ده‌سته‌ و گروپێك ده‌ستیان به‌سه‌رداگرتووه‌ و پێویستیان پێی نییه‌ و ته‌نها ده‌یانه‌وێت له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ ئه‌وانیتر كۆنتڕۆڵ و ژێرده‌سته‌ بكه‌ن، سیاسه‌تی دژ به‌ سیاسه‌تی كاركردنه‌ له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر شتێكدا له‌وانه‌ له‌ پاره‌ چونكه‌ مرۆڤ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی پێداویستییه‌كانی خۆی و هاوكاریكردنی مرۆڤه‌كانی دیكه‌ كار ده‌كات و تێده‌كۆشێت نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ چینێك ده‌ست به‌سه‌ر كار و ئامرازه‌كانی كار و شوێن كاره‌كاندا بگرن و زۆرینه‌یه‌كیتریش كار ئه‌و كه‌س یان چه‌ند كه‌سه‌ بكه‌ن و له‌به‌رامبه‌ریشدا كارێكی زۆر و سوكایه‌تی و چه‌وساندنه‌وه‌ قبووڵ بكرێت و هه‌موو قازانج و زیاده‌به‌های كاری كرێكاره‌كان بڕوات بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی ته‌وه‌زلانه‌ كرێكاره‌كانی له‌به‌رامبه‌ر بڕێك پاره‌دا به‌ كرێگرتووه‌ و كرێكاره‌كانی به‌شی بژێوی ژیانیان پێبدرێت. ئه‌م سیاسه‌ته‌ مرۆییه‌ و په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌كانی هه‌میشه‌ چاوی له‌وه‌یه‌ له‌ هه‌ر جێگه‌یه‌كدا بۆی هه‌ڵكه‌وێت خه‌باتی چینایه‌تی و ڕزگاری بكات و هه‌وڵی ڕێكخستنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌دات له‌ ڕووی سیاسه‌تێكی ورد و ڕوونه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو هه‌ولێكی خۆی بۆ زه‌مینه‌سازی شۆڕشی لۆكاڵی و جیهانی ڕێكبخات و له‌ كاتی دروستكردن یان دروستبوونی ساتی شۆڕشدا بكه‌وێته‌ وێزه‌ی ده‌سه‌ڵات و له‌وێوه‌ هه‌موو په‌یوه‌ندیی و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌كان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ و دواجاریش هیچ جۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵات نه‌هێڵێت و ژیان بگه‌ڕێنێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ بتوانێت بێ پاره‌ كار بكات. مرۆڤ نابێت خه‌می ئه‌م چاوچنۆكییه‌ی بێت، به‌ڵكو ده‌بێت خه‌می یه‌كه‌می پڕكردنه‌وه‌ی پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی بێت له‌وانه‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ و جلوبه‌رگ كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی كاتێكی كه‌می ده‌وێت بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ له‌ پڕۆسه‌ی كاركردندا ده‌ستی بكه‌وێت و هه‌موو كاته‌كانی دیكه‌ی بدات به‌ هونه‌ر و ئه‌ده‌ب و وه‌رزش و پێشخستنی زانستێكی مرۆڤانه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی نه‌خۆشیی و ئازاره‌كانی مرۆڤ و ئاسانكردنی ده‌ستخستنی پێداویستییه‌كان و رێكخستنی باشتری كۆمه‌ڵگا و گه‌شه‌پێدانی ڕۆحیه‌تی كۆمه‌ك و هاوكاری بێ مه‌رج و بێ سنور و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی هه‌لومه‌رجی ئاسایی بۆ زه‌وی هه‌ر له‌ وه‌ستاندنی تێكدانه‌كانی ژینگه‌وه‌ بۆ جه‌نگ و ئه‌تۆم و هتد.

كه‌واته‌ چۆن ده‌توانین لانی كه‌می په‌یوه‌ندییه‌كانمان له‌ ئیستادا به‌و شێوه‌یه‌ ڕێكبخه‌ینه‌وه‌ و له‌ كام ڕێگاوه‌ هه‌نگاو بنێین بۆ ئه‌و شێوازه‌ “مرۆڤانه‌باڵا”یه‌ی ژیان؟ ئه‌م سیاسه‌ته‌ پێویستی به‌وه‌یه‌ تێزه‌ شۆڕشگێڕییه‌كه‌ی له‌لا ڕوون بێت و له‌وێشه‌وه‌ هه‌نگاو و ڕێگاكانی خۆی ڕوون بكاته‌وه‌. سیاسه‌ته‌ شۆڕشگێڕییه‌كه‌ بریتییه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ میراتی سۆسیالیستی به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی و ماركس به‌ تایبه‌تی. له‌به‌رئه‌وه‌شی هه‌نگاوه‌كانمان له‌ ڕووی پراكتیكییه‌وه‌ ده‌بێت پراكتیكیبن، ئه‌وا پێویستمان به‌وه‌یه‌ كه‌ زۆربه‌ی ئه‌و وزه‌ جه‌سته‌یی و ئاگاییه‌ی كه‌ هه‌مانه‌ بیخه‌ینه‌ نێو په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ واقیعییه‌كانمانه‌وه‌. بۆ نموونه‌، فه‌یسبووك ده‌توانێت كۆمه‌كمان بكات، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانێت هێنده‌ی گه‌ڕه‌ك و كۆڵان و زانكۆ و ناوه‌نده‌كانی كار كاریگه‌ریی هه‌بێت و ئه‌و زیاده‌ڕۆییه‌ له‌ ژیان له‌نێو ئینته‌رنێتدا جگه‌ له‌ دژه‌خه‌بات و سڕكردنی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌كان هیچیتری به‌رهه‌منه‌هێناوه‌. ناچارانه‌ پێویستمان به‌وه‌یه‌ كه‌ شوناسێكی سیاسی بۆ كۆڵان و زانكۆ و ناوه‌نده‌كانی كار بگه‌ڕێنینه‌وه‌ و له‌وێوه‌ هه‌رچی په‌یوه‌ندییه‌كمان هه‌یه‌ ڕێكیان بخه‌ینه‌وه‌ و هه‌رچی ئه‌وانیتریش هه‌ن بیانهێنینه‌ نێو په‌یوه‌ندییه‌كانمانه‌وه‌ و سه‌دان و هه‌زاران تۆڕی سیاسی و ڕێكخستن و گوێگرتن له‌یه‌كتر و شرۆڤه‌كردن پێكبهێنین به‌بێ گوێدان به‌ جێنده‌ر و ته‌مه‌ن و نه‌ته‌وه‌ و زمان و هه‌ر جیاكارییه‌كی دیكه‌.

به‌م پێیه‌، كافتریاكان هه‌روا شوێنی كۆمه‌ڵێك كه‌سی ده‌ست به‌تاڵ و بێ باك نین، زانكۆكان شوێنی كۆبوونه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك خوێندكار نین بۆ وه‌رگرتنی بڕوانامه‌ و گوێگرتن له‌ وانه‌بێژان، ناوه‌نده‌كانی كار به‌ته‌نها شوێنی پاره‌ده‌رهێنان و كه‌ڵه‌كه‌كردنی زیاده‌به‌ها نین. هه‌موو ئه‌م جێگانه‌ به‌ مرۆڤی هه‌ژار و چه‌وساوه‌ ته‌نراون و هه‌مووان ده‌كرێت به‌ته‌نیشتی یه‌كتره‌وه‌ كۆببنه‌وه‌ و ده‌ست له‌ ناو ده‌ست هه‌میشه‌ پره‌نسیپه‌ هاوبه‌ش و هه‌میشه‌ییه‌كان پێكه‌وه‌یان ببه‌ستێته‌وه‌ و له‌و شوێنه‌ی تێیدا ده‌ژین، كار ده‌كه‌ن، ده‌خوێنن، چا ده‌خۆنه‌وه‌، گۆرانی ده‌ڵێن و شانۆ ده‌كه‌ن پشتی یه‌كتر بگرن و بڕیاری گۆڕینی ئه‌م فۆرمه‌ له‌ ژیان و ئه‌م سیستمه‌ بده‌ن و ئه‌و كه‌مینه‌یه‌ی حوكمیان ده‌كه‌ن و كرێ و موچه‌یان پێده‌ده‌ن بترسێنن و ئاگاداریان بكه‌نه‌وه‌ له‌ پێكه‌وه‌یی پێكه‌وه‌بوونمان و سیاسه‌ته‌كانمان و مانیفێستی هێزی مرۆڤانه‌ و شۆڕشگێڕانه‌ی خۆمان هه‌میشه‌ شان به‌ شانی یه‌كتر دووپات بكه‌ینه‌وه‌ و هه‌نگاوه‌كانمان یه‌كبخه‌ین تاكو خه‌باته‌كه‌ یه‌كانگیرتر و هاوبه‌شانه‌ بێت و زووتر پێكه‌وه‌ به‌و ئامانجانه‌ی كۆمه‌ڵگای بێ چین و كرێ و چه‌وساندنه‌وه‌ و خاوه‌ندارێتی بگه‌ین.

 

 

سەرنجێک بنووسە

ئیمەیڵەکەت بڵاوناکرێتەوە. تکایە سەرجەم خانەکان پڕ بکەرەوە *

*