ئاسۆی ئابوری/ئەکرەم غەریب

جیهانگیری و سەرلەنوێ بزوتنەوە کرێکاریەکان…مارکس و ئەنگلس لە مانیفێستی کۆمۆنیست ,لاپەڕە (٣٩-٤٠) وەرگێڕاوە کوردیەکە 
ئاوادەنوسن : ئێستا ئاڵوگۆڕێکی لەو چەشنە خەریکە لە پێش چاومادا ڕوودەدات, کۆمەڵگای نوێی سەرمایەداری بەپەیوەندیەکانی بەرهەم هێنانەوە بە ئاڵوگۆڕی موڵکایەتیەوە , کۆمەڵگایەک جادوگەر ئاسا ئەم کەلو پەلە یەکجار گەورەی بەرهەم هێناوە ,ئێستا وەک ئەو جادووگەرەی لێهاتووە کە چیدی ناتوانێ ئەو هێزەی بە وێردی تەلیسمی خۆی لە ژێر زەویەوە کێشاویەتیە دەر کۆنتڕۆڵی بکات,ئەوا ئیتر دەیان ساڵە مێژووی پیشەسازی بازرگانی هەربریتیە لە مێژووی هەڵچونی هێزە بەرهەم هێنەرە نوێیەکان ,لە دژی پەیوەندیە نوێیە بەرهەم هێنەرەکان , ئەو پەیوەندیە موڵکایەتییانە کە هەلومەرجی ئێستای سەرمایەداری خودی دەسەڵاتی سەرمایەکانن …
هەرئەوەندە بەسە کە ئاماژە بە قەیرانە بازرگانی و پیشەسازیەکان بدەین کە سەرهەڵدانی ناوبەناویان و هەمیشە بە شێوەیەکی پڕ مەترسی هەڕەشەی نەمانی سەرتاپای کۆمەڵگای سەرمایەداری دەکەن .ئەم قەیرانانە هەرجارەی نەک بەشێکی زۆر و زەبەنی بەرهەمی ئامادە بەڵکو بەشێکی گەورە لە هێزە بەرهەم هێنەرانەی لەمەو پێشیش لە نێو دەچن .

لەم قیرانانەوە پەتایەک دادەکەوێت کە هەرگیز و لە هیچ دەورانێکی پێشودا گونجاوی ئەقڵیش نەبووە ,ئەویش (پەتای زێدە بەرهەم)ە .
کۆمەڵگا لەناکاو خۆی هەتا ئاستی بەربەریەت بەرەو پاش ڕاکێشراو دەبینێ , دەڵیی بە هۆی قاتوقڕی و جەنگێکی ماڵوێرانکەر لەهەموو سەرچاوەکانی بژێوی ژیان بەربووە.
بەشی یەکەم 
ئێستا ئەگەر پاش ئەو هەموو ساڵە سەرنجێک لەو هەلومەرجە بدەین :هەر هەمان ئاڵو گۆڕ لە پێش چاوماندا ڕوودەدات تەکنەلۆجیای نوێ هێزە بەرهەم هێنەرە کۆنەکان وەک زیادە بەرهەم پاشەکەوت دەکات و لە ناوی دەبات …
مێژووی دوو سێ سەدەی ڕابردوو هەر مێژووی بەرهەم هێنانی سەرمایەداریانە بووە مێژووی بەکاڵا بوونی هێزی کاری کرێکاران و مێژووی پیشەسازیە زەبەلاحەکان و پەیوەندیە بازرگانیە خێراکانی ئەلکترۆنی و (نانۆ تەکنەلۆجی) ئاڵو وێڵی هەوایی مێژووی قەیرانە گەورەو بچوکەکان ناوخۆی و جیهانیە یەک لە شوێن یەکەکان لە سێ سەدەی ڕابردوودا و هەر سەدەی قەیرانێکی گەورەی پیشە سازی بەرهەم هێنان ڕوی داوە سەرەتای یەکەم قەیرانی پیشەسازی گەورەی جیهانی لە ساڵەتکانی (١٨٢٥) بە دواوە کەلەمێژووی ڕابردودا بە ترسناکترین قەیران ناوزەند کراوە .
سەدەی ڕابردوو لە ساڵی (۱۹۲۰) بەدواوە ڕویدا لەپاش جەنگی جیهانی یەکەم کە گەورەترین دابەشکاری مۆنۆپۆڵی ڕویدا و بەشوێن خۆشیدا جەنگی دووەمی جیهانی هێنا لە مێژووی تۆمارکراودا بە خوێناوترین جەنگەکان هەژمار کراوە لەم سەدەیەشدا لە ساڵی (٢٠٠٨) بەدواوە کە تا ئێستاش درێژەی هەیە و, ئەم قەیرانە ڕۆژ بە ڕۆژ قوڵتر دەبێتەوە و تێکڕای جیهانی گرتۆتەوە .
لەهەر خولێکدا گەورەتر و ترسناکتر هەڕەشەی لەناوبردنی مرۆڤایەتی و هەرچی سەرچاوەی بژێوی هەیە کردووە,بەبەرچاو هەمووو ڕاگەیاندنەکانەوە هەرچی کارەساتی مرۆیی و ژینگەیی هەیە بەڕێکەوتووە…

بەجۆرێک جەنگ یەخەی بەهەمو ماڵێک گرتووە .
دەڵێی هیچ سەرچاویەکی بژێوی لەسەر زەوی نەماوە! 
بەهۆی ئەم قەیرانانەوە بە دەیان و سەدان هێزی بەهەم هێنەری گەورەی لە نێو بردووە بە جۆرێک دەڵێی لە مێژوشدا هەر ناوی نەبووە …
ئەمە جگە لە قەیرانە خۆجێیەکان کە هەر ڕۆژەی لە وڵاتێک کارەساتێکی دڵتەزێن و گەورەی بە شوێنەوە بووە … بەبەردەوام دوبارەبۆتەوە سەرمایەداری بۆ خۆڕزگارکردن لەم قەیرانانە پەنای بۆ هەموو شتێک بردووە چەندین ڕێکەوتنی ئاشکراو نهێنی بەستووە , چەندین سیاسەتی (کوژەرانی ئابوری) و (بانکی دراوی نێودەوڵەتی) و کارو نەخشەو پلانی داڕشتووە …
دابەشکاری مۆنۆپۆڵی جەمسەرگیری ئابوری و سیاسەتی بەناو ئازادی و ڕزگاری خوازی و دەوڵەتداری و دیموکراسی و جمهوریەت و سیکۆڵار و سۆسیالیزمی درۆینەی داڕشتووە …لەهەموو ئەمانەشدا جەنگ وەک مامانی لەدایک بوون و مەرگ هەمیشە لەگەڵی بووە.
جەنگ بەناو بۆ ئازادی و دیموکراسی , جەنگ بۆ ڕزگاری و دژ بە ئمپریالیەت چەپ و چەپگەرایەتی هەمیشە چەپکە گوڵی ئاشتی و بەرەو پێش چونی بووە !
پێداویستی بازاڕێکی نوێی هەردەم پەرەگرتوو بۆ بەرهەمە نوێیەکانی ناچاری کردووەو سەری بە هەموو کەلەبەرێکی گۆی زویدا کردووە .
لە پێناو قازانج و هێزی کاری هەرزان و بە کاڵا کردنی هێزی کاری زیاتر لە وڵاتە دواکەوتوەکانی پیشەسازی مۆنۆپۆڵی و داگیرکاری کردووە لەگەڵ کۆتەپەرسترین خێڵ و قەبیلە پەیوەندی گرتووە .
چەندین سیاسەتی چەواشەکارانە بەلاڕیدا بردنی بزوتنەوە کرێکایەکانی داڕشتووە هەموو بەناو چاکسازی و مرۆڤ دۆستی و خزمەتگوزاری و جگە لە دێو جامەیەک هیچی تر نەبووە !هەموان لە پێناو گەشەی پیشەسازی و کەڵەکەی سەرمایە بووە و بۆ درێژەدان بەم سیستەمە بووە .
سیستەمە سەرمایەداریە دەوڵەتیەکانی بەناو عیلمانی و سیکۆلار و سۆسیالیزم و جەمسەگیری ئابوری سەرمایەداری دەوڵەتی هەمان سیستەمی کاری کرێگرتە بووە هەر ئەوە کە مارکس لە وەسفی جۆرەکانی سۆسیالیزمدا دەڵێت بەشێک لە بۆرژواکان چاسازی و خێرخوازیان دەوێت بەڵام ڕەخنەی ڕیشەییان لەکار و پرۆسەی بەهەم هێنان و کەڵەکەی سەرمایە ناوێت. 
جەمسەرگیری و سەرمایەداری دەوڵەتی و سەرمایەی بازاڕی ئازاد و جەنگی بەناو ساردی خوێناوی نێودەوڵەتی :کێشانە ناوەوەی تەواوی جیهان لەم جەنگەو جەمسەرگیریە تەنها و تەنها فراوانکردنی بازاڕ و سیستەمی کاڵایی و بەرهەمهێنانی سەرمایەداریانە و کەڵەکەی سەرمایە بووە , بازاڕێکی فراوانی کەلوپەل و کاڵا بەرهەم هاتووەکانیان بووە بە مۆنۆپۆڵ کردنی وڵاتانی بەناو دواکەوتووی پیشەسازی ڕێکەوتن ناممەیەکی سیاسی و ئابوری نادیار بووە لە ژێر ناو و هەژمونی شۆڕشی و ڕزگاری و دیموکراسیەت و سۆسیالیزم و چەپگەرایەتیدا …. سەرمایەداری دەوڵەتی بەتامی سۆسیالیزم … کەلەسەرجەم ئەو وڵاتانەی بەناو سۆسیالیزمەوە بوون بەرهەمهێنان سیستەمی کاڵایی و کەڵەکەی سەرمایەو کاری کرێگرتە چەوسانەوەی چینایەتی بووە , لەکاتێکدا (کۆمۆنیزم یان سۆسیالیزم) بۆ چینی کرێکار لەناو بردنی کاری کرێگرتە بووە .لە بەناو شۆڕشە سۆشیالیستیەکاندا بەدەست لێنەدراوی ماونەتەوە دابەشکاری جیهان و پشک پشکێنەو گەشەی پیشەسازی گەورەو بازرگانی خێرا گەشەی کەرتی تایبەت و هاوبەشی بوون و تێکەڵبونی بەژەوەندی کۆمپانیا نێودەوڵەتیەکان و فراوانبونی بازرگانی پێداویستی بەرهەمی نوێ جێگەی بەرهەمە لۆکاڵی و پیشە دەستی و ناوچەییەکان لێژ کرد ,ئیدی سەرمایەی نیشتمانی و بەرهەمی میللی وەڵامی بە خواستەکانی سەرمایە نەدەدایەوە هێواش هێواش جەمسەرگیریەکانی لەبەریەک هەڵوەشاند کە چەندین ساڵ قوربانی و جەنگیان لە پێناودا کرد دەوڵەت لەهەموو مێژودا جگە لە دامەزراوەیەکی ڕیکخستنی بازاڕ و پرۆسەی کار هیچ شتێکی تر نەبووە (پاکەندەی دەوڵەتی کرێکاران) سۆسیالیزیم دەوڵەتی و کۆمۆنیزمی کرێکاران لە چوارچێوەی حیزبە خۆجێیەکان هەمان دێوجامەی بۆرژوازی بوون لە بەڕێوەبردنی دەوڵەت و سیستەمە خۆجێیەکان .., 

بەگەشەی سەرمایەداری و هاوبەش بونەوەی پشکەکان هەر پلەیەک لە گۆڕانکاری خودی سەرمایەداری کە هەڵدانێکی گونجاو بووە بۆ ئەم سیستەمە کە ئیدی هێزە بەرهەمهێنەرە خۆجێی و کۆنەکان نەیان توانیوە وەڵام بە پێویستی کەڵەکەی سەرمایەداری بداتەوە ئاڵوگۆڕێکی گەورەی بەشوێن خۆیداهێناوە ئەو جۆرە حیزب و دەوڵەتانەشی گۆڕیوە , ڕوخانی دیوارە لەمپەرەکان سنورە دەستکردەکان یەکگرتنی بازاڕە گەورە هاوبەشەکان زیادبونی کۆمپانیا فرە ڕەگەزیەکان لەبەریەک هەڵوەشانەوەی جەمسەرگیری و سەرمایەداری دەوڵەتی لەهەنگاوە گەورە و گۆڕانکاریەکانی ئەم ئاڵوگۆڕ بوون لە هەڵدانی سەرلەنوێی سەرمایە.
کە دژ بە ئاخ و جەخاری کۆنەپەرستانەی میللـەتان و دینو کەلتوری دابڕاوی داخراوی سنورەکان بەناو دەوڵەتی سەربەخۆو ڕزگاری خواز و دەوڵەتە دینیەکان یان ئایدیا داخراوەکان .
ناوزەدکردنی ئیمپریالیزم بە چەتەی ئەو دیو سنورەکان سۆسیالیستیە لۆکاڵیەکان جگە لە دابڕانی بازاڕی جیهانی ئەو سیستەمە لە وڵاتە پیشەسازیە دواکەوتوەکان هیچی تر نەبوو وە هیچ کام لەو دەوڵەتە بەناو سەربەخۆکان سیستەمێکی جیا لە سیستەمی کاری کرێگرتەو کەڵەکەی سەرمایەیان نەبوو هیزی کار کاڵابووەو بەرهەم هێنانیش کاڵایی بووە.
ئەوەی بەڵگە نەویستە بسەلمێنرێت لەو وڵاتەبەناو سۆسیالیستیانە هێزی کار کاڵا نەبووە! و کەڵەکەی سەرمایە نەکراوە زێدەبایی بەدەست نەهاتووە یان قەیرانی ئابوری و سیاسی نەبووە بەناوی چاکسازی هەمووان بەشێک بوون لەهەوڵی وسوک کردنی قەیرانەکانی سەرمایە و توند کردنەوەی پرۆسەی کار و شکاندنەوەی بەئەستۆی چینی کرێکاردا .

دژە ئیمپریالیزم ئەو پێناسەیە بوو کە ڕێگری بکرێ لە هێنانی کاڵا دەرەکیەکان و برەودان بە سەرمایەی ناوخۆ و نیشتمان (بەواتای بەرهەم هێنانی کاڵایی بە سیستەمی سەرمایەداریانە) لە وڵاتدا یانی هەمان چەق بەستن لە خولگەی کاری کرێگرتەو کەڵەکەی سەرمایە و بەدەوڵەتکردنی و دامەزاراوەیی کردنی پرۆسەی کار و بەرهەم هێنان لە چوارچێوەی نیشتمان و حیزبە بۆرژوازیەکاندا وەک ئەوەی بۆرژوازی نیشتمانی چەوسێنەری کرێکاران نەبێت یاخود سیستەمەکەی بەرهەم هێنانی کاڵایی و کەڵەکەی سەرمایە نەکات وا بۆ چەند سەدەیەک دەچێت مێژوو هەرهەمان مێژووی سیستەمی کەڵەکەی سەرمایەیەو بەکاڵاکردنی هەموو کەلوپەلەکانە و هێزی کاری کرێکارانە لەم ماوە مێژوییەدا چەندین ئاڵوگۆڕی گەورە ڕویداوە .
پرۆستریکا وەرچەرخانێکی مێژوویی بوو بەرنامەیەکی داڕێژراو بۆ سەرلەنوێ کەڵەکەی سەرمایەو سەرلەنوێ بەرهەمهێنانەوەی سەرمایەداریانە .
بەهاوبەش کردنی پشکە جیهانیەکان دژبە کۆنترڕۆڵکردنی جەمسەرگیری و سنورە داخراوەکان کە تا دوێنێ خودی خۆیان کردبویانە لەمپەر لەبەجیهانی بونەوەیان .
دەروازەیەکی نوێ پرۆسەیەکی نوێ ئاڵوگۆڕێکی نوێ هەڵدانێکی گونجاو بۆ بەجیهانی کردنەوەی ئەم سیستەمە کە دەسکەوتی گەورە و نوێی بۆ ئەم چینە بەشوێنەوە بوو.
نەمانی پاڵپشتی سەرمایەداری دەوڵەتی جەمسەرەکان لەبەریەک هەڵوەشانەوەی ڕێکەوتنە نێودەوڵەتیەکان سەربەخۆیی گەلان ئەو دەرگایە بوو کە بازاڕەکانی جیهانی واڵا کرد لە ڕوی بەرهەمە نوێیەکان و کەل و پەل و کاڵا نوێیەکان ، دەرکەوتنەوەی ئەم سیستەمە بەشێوەیەکی نوێ سەرهەڵدانەوەی جەنگ بەشێوەیەکی نوێ ، زیادبونی پێداویستی کاڵایی و بەرهەمی نوێ ، پیشەسازی نوێ ، کە ئیدی هێزە بەرهەمهێنەرە کۆنە خۆجێییەکان نەیان دەتوانی وەڵام بەخواستی کەڵەکەی سەرمایە و بازاڕ و قازانج و پێداویستیە نوێیەکان بدەنەوە.
بەسەرنجێک لەو مێژووە ئەوە دەبینرێت کەلەڕوی سیاسیەوە دەنگێ ڕەنگێ نەبوو هاواری سۆشیالیزم و دژە ئیمپریالیزمی لێبێ. 
توندبونەوەی پرۆسەی کار و تەکنەلۆجیای نوێ هەمیشە قەیرانی نوێ لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت بۆشکاندنەوەی قەیرانە نوێنیەکانی هێرشی بۆسەر چاکسازیە مێژوییەکان دەست پێدەکرێ ، هەڵپێچانی دامودەزگا خزمەتگوزاریەکان سڕکردنی یاسا کۆمەڵایەتی و بیمە کۆمەڵایەتی و مافە تەندروستی وخۆشگوزەرانیەکان بە پێچەوانەوە جێگرتنەوەی کەرتە تایەبەتەکان شوێنیان گرتەوە.

لەو مێژوەوە ئیدی هاتو هاواری ڕزگاری و سۆشیالیزم و سەربەخۆیی و مافی گەلان نابیسترێ (بەتێکەڵبون و هاوبەشبونی پشکە جیهانیەکان)نوزە و وزەی چاکسازی بۆرژوازی خۆجێی دەبڕێت.

پرۆستریکا هەمان چاکسازی بوو بۆسەرمایەو هەمان مەینەتی بوو بۆ کرێکاران ،گەشەی خێرای پیشەسازی ئەلکترۆنی و (نانۆ تەکنەلۆجی)هێندەی تر کەڵەکەی سەرمایەیی خێرا کرد بازرگانی ئەلکترۆنی و پەیوەندی ئەلکترۆنی سەرمایەگوزاری زیاتر و زیاتر جیهانی کردەوە ، ئیدی پیشەسازیە خۆجێییەکان هێندەی تر نەیانتوانی وەڵامی بازاڕ و سەرمایەگوزاری بدەنەوە هەڵوەشاندنەوەو پەیوەست بوون بەو بازاڕە جیهانیەیان خێراتر کرد ، سەرەڕای هەموو دەستەکەوتە تەکنەلۆجی و زانستیەکانیش سەرمایەداری نەیتوانی ڕێگا لە دوبارە نەبونەوەی قەیرانەکان بگرێت هەرلەم پەیوەندیە نوێیانەوە قەیرانی نوێ سەری دەرهانی هەتادێت قەیرانەکان قوڵتر و قوڵتر دەبنەوە یەک بەشوێن یەکدا کەڵەکەدەبێت و هەموو بوارەکانی پیشەسازی دەگرێتەوە .
ئەم هەلومەرجە نوێیە وەڵامی نوێی دەوێت ئێستا ئیدی لەڕوی ئابوریەوە بۆرژوازی هیچ ڕێگا چارەیەکی چاکسازی بۆنەماوەتەوە توێژاڵەکانی خودی سەرمایە لە گۆڕێدا نەماون. 
ئەگەر لەسەدەی ڕابوردودا خۆدی سەرمایە بەم شوێوەیە گەشەی نەکردبوو بەناچار سیستەمە خۆجێییەکان دەیتوننی ململانێ و جەمسەرگیری و هاتوهاواری دەوڵەتی خۆجێێیەکان بکات ئێستا ئەو نوزەیەشی لێبڕاوە ، ئەم مێژووە نوێیە دەستکەوتی خودی ئەومێژووە بووە و مێژوش ناگەڕێتەوە، بە پێچەوانە ئێستا دەبینین بەهاوکاری سەرمایە خۆجێییەکان سنورو دەوڵەت و بەربەستەکان لادەدرێن ڕۆژانە کاڵا بەرهەمهاتوەکان بەنرخی هەرزان و هێرشی سەربازی پێداویستی بازاڕ بەهاوکاری سەرمایەدارە ناوچەییەکان بازاڕ داگیر دەکەن و دەسەڵات و دەوڵەتەکان دەگۆڕن و بەوبازاڕە جیهانیەوە پەیوەست دەبن .
یاسا نێودەوڵەتیەکان ڕێکخراوە جیهانیەکان مافی مرۆڤ و ژینگەپارێزەکان نەتەوە یەکگرتوەکان لەبەرامبەر پێشێلکاریەکان وەک بینەرێک یان دەڵاڵێک لە کارەساتە مەترسیدارەکان دەڕوانن.، خودی خۆشیان بەشێک لەو بازرگانیەو کەڵەکەی سەرمایەیەن ، ئێستا خودی سەرمایە بۆخۆی دەسەڵاتە و پێویستی بەدەوڵەت نیە تا یاسای نێودەوڵەتی کۆنتڕۆڵی بکات ، قوڵی قەیرانەکان چڕبونەوەی پرۆسەی کار و زیادبونی بەرهەمەکان هێندەی تر چەوسانەوەی چینایەتی شەفافترو ڕونتر کردووە هەتادێ ڕێژەی بێکاری لە هەڵکشاندایە و کەمی کرێ و هێرش بۆسەر خزمەتگوزاریەکان زیاتر و زیاتر دەبێت ،یاسای کار و یاسا نێودەوڵەتیەکان فەرامۆش دەکرێت و کاری پێناکرێ .

پرۆستریکا ئەم پرۆژەیە بوو کە جیهانی کەمەندکێشی نێو ئەم پرۆسەیە کرد ئەم شێوە لەبەرهەمهێنان کە بەلیبڕالیزم (گڵۆباڵیزە)ناوزەد دەکرێت کە هیچ نیە جگە لەهەمان سیستەمی سەرمایەداری لە شکڵە پێگەیشتوەکەیدا
ئەگەر لە سەرمایەداری دەوڵەتیدا پاساوێک هەبوو بەلایەنگری و پەردەپۆشی و چاککسازی و دامەزراوەیی کردنی یاسا و ڕێساکانی کار وبیمە کۆمەڵایەتیەکان ئاوا لەم سەردەمەدا ئەوەی پێویست بەڕونکردنەوە ناکات ئەوەیە بسەلمێنرێت کە هەموو پەیوەندیەکانی ئەم سیستەمە کاڵاییە و لە پێناو قازانجدایە و چەوساندنەوەی کارو پرۆسەی کار توندتر بۆتەوە کە زیاتر وزیاتر لەپێناو کەڵەکەی سەرمایەدایەو بەبەرچاویشەوەیەکە چۆن ڕۆژ بەڕۆژ هێرش دەکرێتە سەرمافە کۆمەڵایەتی و بیمە کۆمەڵایەتیەکان وسەعاتی کار زیاد دەکات کرێی کار کەمدەکات وخزمەتگوزاریە بەناو چاکسازیەکانیش لە کرێکاران دەسەندرێتەوە کەلەم سیستەمە بەناو سەرمایەداریە دەوڵەتیەکان و وڵاتە پیشەسازیە پێشکەوتوەکان بوونیان هەبوو حیزبە بەناو سۆشیالیست و چەپگەراکانیش سەریان کردۆتە قۆزاخەی حیزبی خەریکی وێرد خوێندن و چینەو پۆڕەی گەڕانەوەی ڕۆژگارە زێڕینەکانی ڕابردویانن و خەریکی ئامۆژگاری بۆرژوازین . ئەم هەلو مەرجه نوێیە پلەیەکە لە گەشەی خودی سەرمایەداری و خۆڕێکخستەوەی سەرمایەداری لەسەر بنەمای کەڵەکەی سەرمایەی زیاتر و دەستگرتن بەسەر ووزەی تەوای جیهاندا و بەکاڵاکردنی زیاتری ئەوهێزە و هێزی کاری هەرزانی کرێکاران بەدور لەکێشمەکێشم و ململانێی توێژاڵەکان (بەهاوبەشی پشک پشکێنەی کۆمپانیاکان) کە دەبینین چۆن بەرهەمە کاڵاییە تازەکان نێونەتەوەیی بونەتەوە ئیدی هیچ جەمسەرگیریەک سەربەخۆییەک ، دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە ئارادا نیە سنورێک لەبەرامبەر بازرگانی.کاڵاکاندا نیە ! کـێشمە کێش و مل ملانێ تەنهاو تەنها رێژەی پشک و بەشداری پشکەکانە لەرووی سیاسیشەوە بزوتەوە دینی و نەتەوەیی یەکان هەمان رێژەی پشکەکان ئەفسون و جادووی بەتاڵکردونەتەوە ٫ جەنگ وەک هۆیەکی سەرمایەگوزاری دەبەنە ناوماڵی خۆیان نەک جەمسەرگیری و ئابووری جیاواز و ئازادی و سەربەخۆی و کەلتور و دین و نەتەوەییان ٚٚ
لیرالیزم و تیرۆریزم وەک دوودیوی ئەم سیستەمەن هیچ جیاوازیەکیان نیە ٫بە پێچەوانەی سەرمایەداری دەوڵەتی هیچ جەنگێک بۆ دین و نیشتمان نیە بۆ گەشەی سەرمایەداری خۆجێیی و دامەزراوەیی کردنی سیستەم نی یە ! بە پێچەوانەوە بۆ تێکـشکاندنی سنورو دەوڵەتە خۆجێیەکان لایەنگری لە سەرمایەداری جیهانیە ! خۆشباوەرانی و خۆشخەیاڵی ئەو خەونانە خەون و خەیاڵ بە رۆژگارە زێرینەکانی پر شکۆیانەوە دەبینن ..

بەڵام راستی رووداوەکان کە هیچ نەتەوە و و سنورێکی داخراوی دینی جیاواز ناتوانن بەر بەم ئاڵوگۆرە بگرن هەر بەوتەی مارکس دیواری جووجانەترین مێشک تێک دەشکێنێ . پێداویستی بازارێکی هەردەم پەرەگرتو بۆ بەرهەمە نوێ یەکان سەرمایەداری ناچاردەکا سەر بە هەموو جێگایەکدا بکا.. 
دین و ناسۆسیالیزم و ئابووری نیشتمانی کە پایەی سەرەکی و هەژمۆنی سەرمایەداری دەوڵەتی بوون تێک دەشکێ و بەرەو نەمان دەچێ دەبینین چۆن جادوی تەلیسمیان بەتاڵ دەبێ ..
شانازیو فەخرو فەخامەتی مێژووی شارستانیەت و کەلتور و دین و نەتەوە قوربانیدان دەگۆرێ بە گرنگیدان بە پیشەسازیە نوێیەکان مانو نەمانی شارستانیەتی گەلان بەندە بە وابەستەبون و تێکەڵبون بەم سیستەمە ٫ نەک رابردوویان پیشەسازیە خۆجێ ییەکان و ناو خۆییەکان ٫هەرلێرەوەیە کە شارستانیەتێکی نوێ ی هاوبەش درووست دەبێت کە لەتوانای عەقڵ و ئاین و دین و نەتەوە داخراو دۆگماکاندا قبوڵ ناکرێ ناچار بە کرانەوە بە رووی ئەو شارستانیەدا دەبێ ٫ فەرهەنگ و رۆشنبیری و ئەدەب و کەلتوری نوێ جێگەی کەلتورە خۆجێیەکان دەگرێتەوە کە هاوبەشی هەموو نەتەوەکانە ٫ ( ئەمە پاشکۆی بەرهەمە کاڵاییە نێونەتەوەییەکانە )
ئیدی جێگایەک بۆ پیرۆز راگرتنی هیچ سنورێک نامێنێتەوە هەموو پەیوەندیەکان جیهانی دەبێتەوە .. 
هەر ئەمە کاریگەری لەسەر خەباتی چینایەتیش دەبێ و بە ناچار خەباتی چینایەتیش نیونەتەوەیی دەبێتەوە کە ئیدی هیچ ناکۆکیەک لە ئارادا نامێنێتەوە ناکۆکی و ململانێی کارو سەرمایە نەبێت ٫ کە دەبینین چۆن ئەو ناکۆکیانە ڕونترو ڕونتر دەردەکەوێ 
هەموو کێشمە کێشمەکانی دیش روونتر دەردەکەوێ جگە لە ململانێی ئازاد و بازاری ئازاد و رێژەی پشکەکان زیاتر هیچی تر نیە !
بەشی دووەم
کۆمۆنیزم درێژەی کێشمە کێشم و ململانێی چینایەتیە و مێژووی گەشەکردووی نارەزایەتیە چینایەتیەکانە .کەڕیشەی دەگەرێتەوە ژیانی سەرەتایی مرۆڤ :لە دیدی چینی کرێکارەوە کۆمۆنیزم هیچ شتێک نیە ٫ جگە لە ناوبردنی مالکیەتی تایبەت و کاری کرێگرتە ..

هەر بزوتنەوەیەک :هەر دیدگاو بۆچونێکی تری هەبێت داخوازی جیاتر و تیۆری جیاتری هەیە لە چینی کرێکار 
بزووتنەوە بە ناو سۆسیالیست و چەپە ئاکادیمی و تیوریە جیاوازەکان کە ناوەرۆکێکی جیا لە بزوتنەوە کرێکاریەکانیان هەبوەو هەیە ٫ جگە لە بزوتنەوەیەکی چاکسازی و خێرخوازی بۆرژوازی هیچی تر نین لە روانگەی چینی کرێکارەوە .
لە مێژوودا بە دەیان جۆر لەم سۆسیالیستانە بە رێ خراون رەنگە لە هەلوومەرجێکدا بزوتنەوەیەکی سەربەخۆ و ئامانجدار و ڕاستەقینە بوبن بەڵام لە ڕووی ئابوریەوە هیچ لە ناوەڕۆکی بابەتەکە ناگۆڕدرێ ئەگەر لەسەرەتادا سۆسیالیستە خەیاڵیەکان لەڕووی سۆزداری و ئەقڵانیەت و چاکەخوازیەوە بوبێ کەسەرەتای گەشەی سەرمایەداری بوون ئەوا بزوتنەوەکانی تر هەرچەندە ناوزەد کردنیان بە پێشکەوتووخواز هاتبێت بەڵام لەناوەڕۆکدا کۆنەپەرستانەو دژی کرێکاری بوون سۆسیالیزمی و ڕوسی و چینی و ئۆرکۆنۆمیزم و جیهانی سێهەم و چەپگەرایەتی کە هەموویان ئامانجیان گەشەپێدانی سەرمایەی نیشتمانی و چەوسانەوەی کرێکارانی نەتەوەییان بووە لە سنورێکی داخراوی دەوڵەتی نەتەوەیداو بە دامەزراوەیی کردنی سەرمایەداری دەوڵەتی ، مێژووی دوای پرۆسریکا سەنگی مەحەکی هەموو ئەو بزوتنەوانەیە کە چۆن پاڵیاندا بە سیستەمە جیهانیەکەوەو دەستیان لە خێرخوازی و چاکسازی بەردا مێژووی لایەنگری چینایەتیان ڕوونە کەچۆن سواری شەپۆلی ناڕەزایەتیەکانی کرێکاران بوون لەپێناو گەشەو پێشخستنی پیشەسازی و سەرمایەگوزاری و کەڵەکەی سەرمایەی دەوڵەتە خۆجێییەکان .

لە مێژودا بەدەیان ڕەنگ و بۆی سۆسیالستی و ڕۆشنفکرانی بۆرژوازی دەرکەوتووە کە لە ناوەڕۆکدا ئامانجیان کۆمۆنیزم نەبووە پاساوی تیۆری و سیاسیشیان بۆی هەبووە . لەهیچ دەورەیەکی مێژویی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا ڕەخنەی لەکاری کرێگرتەو کەڵەکەی سەرمایە و موڵکایەتی تایبەتیان نەبووە لە ڕووی مێژوییەوە دەستەکەوتێکی تاقیگەیی بووە بۆ چینی کرێکار و ناسینەوەی ئەو ڕەهەندە بەناو حیزبی و فکریانە .
ئەوەی لەمێژودا بووە وانەو تەجروبە ماوەتەوە بۆ کرێکاران.شۆڕشی کۆمۆنەی پاریس بوو کەبەیەک دەستی بۆرژوازی خەڵتانی خوێن کرا، وە بزوتنەوەی شورایی (۱۹۰۷)ی ڕوسیا ، دەستبردن بۆ شوراکان و دەسەڵات لەشۆڕشی (۱۹۱۷)بەڵام بەلاڕێدا بردنی لەلایەن بەرشەفیەکان لەژێر هەژمونی حیزبی کرێکاران و لەبەرچاوگرتنی هەلومەرجی مێژوویی دامەزراندنی دەوڵەتیی و گەشەی سەرمایەداری ڕوسی کە گەورەترین زیانی بەچینی کرێکاری جیهانی گەیاند جەمسەرگیری سەرمایەداری دەوڵەتی بەشوێن خۆیداهێنا بووە مۆدێلێکی ئابوری جیهانی سەرمایەداری ئەم هەلومەرجە نوێیە کە هاتۆتە ئاراوە قوڵبونەوەی قەیرانە جیهانیەکان بەرزبونەوەی ڕێژەی بێکاری و توندبونەوەی پرۆسەی کارو بارقورسی ژیان و جەنگەکان هێرش بۆسەر هەموو دەستکەوتە یاسایی و مافە ئابوری و کۆمەڵایەتیەکان فراوانبونی قەڵشتی چینایەتی زیاتری هێناوەتە ئاراوە ، شەپۆلێکی نوێ لە ناڕەزایەتی چینایەتی هێناوەتە ئاراوە هەر ڕۆژەی لەناوچەیەک لەوڵاتێک سەرهەڵدەداتەوەو تا دێت ڕیزی ناڕەزایەتی فراوانتر دەبێت لە ئاسیاوە بۆ ئەوروپا و ئەمریکا و ئوسترالیا و وەبەردەوام دەگەڕێت کەم شوێن هەیە بەرشەپۆلی ناڕەزایەتی نەکەوتبێت کە ئامانج لە هەموو ناڕەزایەتیەکان بارقورسی ژیان و شوێنی کار و برسێتی هەژارانە کەناوەڕۆکی کۆمۆنیزمە ئامانج لەناوبردنی کاری کرێگرتەو تاقەت پڕوکێنە کە چینێک کاردەکات و نان نیە بیخوات چینێکیش لەسەرەوە گەمە بەسامانی هەموون دەکات .

باسکردن لەهەر قۆناغێکی مێژوو باسکردنە لە شکڵێکی بەرهەمهێنان ، باسکردن لەم قۆناغە مێژووییە تێکەڵبونی سەرمایە جیهانیەکانە کەبەهیچ شێوەیەک چاکسازی هەڵناگرێت ، هەموو بەناوچاکسازیەکان لەچوارچێوەی دەوڵەتدا ئەنجام دەدرێت ، ئەویش هەمان بارسوکی سەرمایەیە کەلەکرێی کاری سیاسیەکان دەبڕدرێ ، چاکسازیەکانی بۆرژوازی لەچوارچێوەی کەمکردنەوەی بودجەی دەوڵەت بەهەمان واتای بچوککردنەوەی دەوڵەت کەخودی دەوڵەت ئیدی بارە بەسەر سەرمایەوە ئەرکی پەرلەمان و دەوڵەتییش لەڕێی کەرتی تایبەتەوە جێبەجێ دەکرێت:ئەوە ڕونە دەوڵەت و یاسا نێودەوڵەتیەکان چۆن فەرامۆش دەکرێن و بونەتە پاشکۆیەکی سەرمایەگوزاری جیهانی بەم جیهانی بونەوەی سەرمایەداری و کاڵا جیهانیەکان خەباتی چینایەتیش جیهانی دەبنەوە بۆیە هەر ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانێک لەهەرشوێنێکی سەرزەوی ناڕەزایەتیە لەبەرمبەر سیستەمی بەرهەمهێنان کەلەڕێی کۆمپانیاکانەوە چنگیان گیر کردووە لە قوڕگی کرێکاران .
هەموو ناڕەزایەتیەک هاوپشتی و هاوسۆزیە بۆژیانێکی باشتر بۆ لەناوبردنی موڵکایەتی تایبەت و کاری کرێگرتە ، هیچ بزوتنەوەیەک و ناڕەزایەتیەک نەتەوەیی و دینی و لۆکاڵی نین و پێویستی بە چینەو پۆڕەی تیۆری نوێ نیە پێویستی بە پێکهێنانی ئەنجومەنە خۆ بەڕێوەبەری و شوراکانی شوێنی کارو ژیانە کە ئامڕازی خەباتی ڕاستەقینەی خودی کرێکارانە بۆیە ئەرکی کرێکاران و کۆمەنیستەکانیش ڕونە.
هەر ئێستا لە عێراقدا خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیەکان لەگەشەکردندان و تەنها ڕێگەی سەرکەوتنیش دەستبردنە بۆ ئەنجومەنە خۆبەڕێوەبەری و شوراکان.

 

سەرنجێک بنووسە

ئیمەیڵەکەت بڵاوناکرێتەوە. تکایە سەرجەم خانەکان پڕ بکەرەوە *

*

x

Check Also

خێرخوازی وەك ئەبەدیكردنەوەی دەوڵەمەندی و هەژاری

کارزان عەزیز ڕۆژانە ئەو ڤیدیۆ و هەواڵانە دەبیستین و دەبینن كە هەژارێك، كرێكارێك، بێ ماڵێك، ...