دووانە دەسەڵات

لینین,  وەرگێڕانى: كارزان عەزیز
پرسیارە هەرە سەرەتاییەكەی هەموو شۆڕشێك ئەو پرسیارەیە كە پەیوەستە بە دەسەڵاتی دەوڵەتەوە. هەروەها تاكو تێگەشتن لەبارەی ئەم پرسیارەوە دروست نەكرێت، ئەوا ناتوانرێت بەشدارییەكی زیرەكانە لە شۆڕشدا بكرێت، وە ناشكرێت باس لە ڕێبەریكردنی شۆڕش بكرێت.
تایبەتمەندییە زۆر ناوازەكەی شۆڕشەكەمان ئەوەیە كە توانی دەسەڵاتێكی دوانەیی یهێنێتە ئاراوە. پێویستە سەرەتا و پێش هەر شتێك لەم فاكتە تێبگەین: بەبێ تێگەشتن لێی، ناتوانین هەنگاو بەرەو پێشەوە هەڵنێین. پێویستە بزانین كە چۆن پاڵپشتی لە پلان و میتۆد و فۆرمیولا كۆنەكان دەكەین و چۆنیش دەستكارییان دەكەین. بۆ نموونە، پلان و میتۆدەكانی بەلشەفیزیم، بە شێوەیەكی گشتیی ماوەیەك هەموویان ڕاست و دروست بوون، بەڵام دەركەوت بەدیهاتن و واقیعیبوونەوەیان جیاوازە یان شتێكی دیكەیە. پێشتر هیچ كەسێك بیری لە دوانە دەسەڵات نەدەكردەوە، یان نەیدەتوانی بیری لێبكاتەوە.
كەواتە، دووانە دەسەڵات چییە؟ بە تەنیشتی حكومەتی كاتییەوە، كە حكومەتی بۆرژوازییە، حكومەتێكی دیكە دەركەوتووە، بەڵام هێشتا لاواز و سەرەتاییە، لە كاتێكدا بێ دوودڵی حكومەتێكە بوونی هەیە و بەردەوامیش لە گەشەكردندایە – كە بریتییە لە شورا كرێكارییەكان و نوێنەرایەتییە سەربازییەكان.
ئایا پێكهاتە چینایەتییەكەی ئەو حكومەتەی دیكەی چییە؟ ئەمە پێكدێت لە پڕۆلیتاریا و جوتیاران (كە یەكپۆشیی سەربازییان لەبەردایە). ئەی سروشتە سیاسییەكەی ئەم حكومەتە چییە؟ دیكتاتۆریەتێكی شۆڕشگێڕییە، بەو مانایەی، دەسەڵاتێكە كە ڕاستەوخۆ لەسەر بونیادی گرتنەدەستی دەسەڵاتی شۆڕشگێڕانە دامەزراوە، لەسەر دەستپێشخەریی ڕاستەوخۆی خەڵك لە خوارەوە، نەك لەسەر بنەمای یاسایەك كە لەلایەن دەسەڵاتی دەوڵەتییەوە پەسەند كراوە. ئەوە دەسەڵاتێكی تەواو جیاوازە لەوەی كە بە شێوەیەكی گشتیی لە پەرلەمانی كۆرمارییە بۆرژوا-دیموكراتییەكاندا بوونی هەیە كە ئەم شێوازە لە وڵاتە پێشكەوتووە ئەوروپی و ئەمریكییەكانیشدا باڵادەستە. زۆركات ئەم دۆخە لەبەرچاوناگیرێت، یان بە تەواوەتی بیری لێناكرێتەوە، بەڵام لە هەمانكاتدا كرۆك و چەقی پرسەكەیە. ئەم دەسەڵاتە لە هەمان ئەو شێوازی دەسەڵاتەی كۆمۆنەی پاریسی ساڵی 1871ە. تایبەتمەندییە سەرەكییەكانی ئەم دەسەڵاتە بریتین لەمانە: (1) سەرچاوەی دەسەڵات پێشتر یاسایەك نییە كە گفتوگۆی لەسەر كراوە و دواتر لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەندكرابێت، بەڵكو بەشداریی و دەستپێشخەریی خەڵكە لە خوارەوە، لە ناوچە لۆكاڵەكانەوە – “گرتنەدەستی دەسەڵات”ی بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ، لەپێناو گوزارشتێكی هەنوكەییدا؛ (2) جێگرتنەوە و ئاڵوگۆڕی پۆلیس و سوپا كە بریتین لەو دەزگایانەی دابڕاون لە خەڵك و دژ بە خەڵكن، ئەویش لە ڕێگەی چەكداركردنی ڕاستەوخۆی خەڵكەوە بە گشتی؛ نەزم لە دەوڵەتدا لەژێر دەستی دەسەڵاتێكی ئاوهای كرێكاران و جوتیارانی چەكدار خۆیانەوە دەپارێزرێت؛ (3) فەرمیگەرایی، بیرۆكراسییەت، یان ئەوەتا ڕاستەوخۆی بە حوكمی خەڵك جێگەیان پێدەگیرێتەوە، یان لانی كەم دەبێت بخرێنە ژێر كۆنتڕۆڵ و چاودێرییەكی كۆمەڵایەتییەوە؛ ئەمانە نەك هەر دەبن بە هەڵبژێردراوە فەرمییەكان، بەڵكو دەبێت لەكاتی داوای خەڵكدا ئامادە بن؛ ئەمە كورتكردنەوەیە بۆ پێگەی بریكار و نوێنەری ئاسایی ئەوان؛ بەتایبەت كورتكردنەوەیان لە كار و پیشەگەلێكەوە كە خاوەن ئیمتیازن و بە پێوەری بۆرژوازیی لە بەرزەوە بۆ نزم دادەنرێن، دەكرێن بە كرێكارانێكی تایبەت “چەكدارانی ئامادەباش لە خزمەتدا”، كە پلەبەندییەكەی ناتوانێت وایلێبكات كرێكەی لە كرێكارێكی ئاسایی زیاتر بێت.
ئەمە و ڕێك ئەمە، جەوهەری كۆمۆنەی پاریس پێكدەهێنێت وەك جۆرێكی تایبەتی دەوڵەت. ئەم جەوهەرە لەلایەن پلیخانۆفییەكانەوە یان لەبیركرابوو یان ڕێگەلێگیراوبوو (ئەوانەی كە زۆر شۆڤێنی بوون و خیانەتیان لە ماركسیزم كرد)، كاوتسكییەكان (پیاوانی چەق و سەنتەر، بەو مانایەی، كە ئەوان لەنێوان شۆڤێنیزم و ماركسیزمدا دەهاتن و دەچوون)، هەروەها بە شێوەیەكی گشتی لەلایەن هەموو سۆسیال دیموكراتەكانەوە، سۆسیالیستە-شۆڕشگێڕییەكانەوە، و هیتر، ئەوانەی كە ئێستا حوكمی هێلانەكان دەكەن.
ئەوان هەوڵ دەدەن بە دەستەواژەی بەتاڵ و خۆلادان و فێڵبازانە خۆیان ڕزگار بكەن؛ ئەوان هەزاران پیرۆزبایی لەیەكتر دەكەن لەبارەی شۆڕشەوە، بەڵام نایانەوێت گرنگیی شورا كرێكارییەكان و نوێنەرایەتییە سەربازییەكان بەهەند وەربگرن. ئەوان ڕەتیدەكەنەوە دان بەو حەقیقەتە ڕوونەدا بنێن كە هەر هێندەی شوراكان بوونیان هەیە، نەك هەر بوونیان هەیە بەڵكو هەر هێندەی دەسەڵاتیشیان هەیە، كەواتە ئێستا ئێمە لە ڕوسیادا دەوڵەتێكمان هەیە لە شێوەی كۆمۆنەی پاریسدا.
پێداگریم لە وشەكانی “هەر هێندەی” كردەوە، چونكە هێشتا تەنیا دەسەڵاتێكی سەرەتایین. بە ڕێككەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ حكومەتی كاتی بۆرژوازیدا و بەتایبەت بە زنجیرەیەك ڕێگەپێدانی واقعییەوە، خۆی خۆی تەسلیم كرد، هەروەها بەردەوامیش پێگە و سەنگەرەكانی خۆی تەسلیمی بۆرژوازیی دەكات.
بۆچی؟ لەبەرئەوەی شكاج و سریتڵی و ستێكلۆڤ “هەڵە”یەك دەكەن؟ بێمانایە. تەنیا دوژمن و بێباكێك دەتوانێت بەم شێوەیە بیر بكاتەوە نەك ماركسیستێك. هۆكارەكەش نەبوونی ئاگایی پێویستی چینایەتییە هەروەها ڕێكخستنی پڕۆلیتاریا و جوتیاران. “هەڵە”ی ڕابەرانم ناونا درۆ لە پێگە وردە بۆرژوازییەكەیاندا، لەبەر ڕۆشنایی ئەو ڕاستییەی كە ئەوان لەجیاتی ڕوونكردنەوە و ڕۆشنكردنەوەی مێشكی كرێكاراندا، كەچی سەریان لێ دەشێوێنن؛ لەجیاتی هەڵوەشاندنەوەی وەهمە وردە بۆرژوازییەكاندا، كەچی مێشكیان پڕ دەكەن لە وەهمی وردە-بۆرژوازیی؛ لەجیاتی ڕزگاركردنی خەڵك لە كاریگەریی بۆرژوازیی، كەچی كاریگەرییەكەیان زیاتر و بەهێزتر دەكەن لەسەر كرێكاران.
دەبێت ئەوە ڕوون بێت كە بۆچی هاوڕێیانی ئێمەش لە كاتی كردنی پرسیاردا “بە شێوەیەكی سادە” بە هەمان شێوە زۆر هەڵە دەكەن: ئایا پێویستە ڕاستەوخۆ حكومەتی كاتی بڕوخێنرێت؟
وەڵامەكەم بەم شێوەیە: (1) دەبێت بڕوخێنرێت، لەبەرئەوەی حكومەتێكی ئۆلیگارشی، بۆرژوازییە و حكومەتی خەڵك نییە، وە ناتوانێت ئاشتی بەرقەرار بكات، ناتوانێت نان و ئازادیی تەواوەتی دابین بكات؛ (2) ناتوانرێت هەر ئێستا بڕوخێنرێت، لەبەرئەوەی بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ، فەرمی و واقیعی لە ڕێككەوتندایە لەگەڵ شورا و نوێنەرایەتییە كرێكارییەكاندا، بەتایبەتیش لەگەڵ شورای باڵادا كە شورای پیترۆگرادە؛ (3) بە شێوەیەكی گشتی، ناتوانرێت بە شێوەیەكی ئاسایی بڕوخێنرێت لەبەرئەوەی پشت بەو “هاوكاری”یە دەبەستێت كە لەلایەن حكومەتی دووهەمەوە دەدرێت بە بۆرژوازیی كە هاوكاریی شورا و نوێنەرایەتییە كرێكارییەكانە، هەروەها ئەو حكومەتی دووهەمە تاكە حكومەتی شۆڕشگێڕانەی مومكینە، كە دەتوانێت بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ گوزارشت لە عەقڵ و ئیرادەی زۆرینەی كرێكاران و جوتیاران بكات. مرۆڤایەتی تا ئێستا گەشەی نەكردووە و ئێمەش تا ئێستا شێوازێكی حكومەتی باشتر لەوەی شورا كرێكارییەكان و ڕەنجبەرە كشتوكاڵییەكان و جوتیاران و نوێنەرایەتییە سەربازییەكان نابینین.
بۆ ئەوەی بشبێت بە دەسەڵات، ئەوا پێویستە كارێكارە بەئاگا-چینایەتیەكان بتوانن زۆرینە بهێننە بەرەكەی خۆیانەوە. تا ئەو كاتەشی كە توندوتیژی دژ بە خەڵك بەكارنایەت، ئەوا هیچ ڕێگایەكی دیكە نییە بۆ گەشتن بە دەسەڵات. ئێمە بلانكیستەكان نین، ئێمە پاڵپشتی لە گرتنەدەستی دەسەڵات ناكەین لەلایەن كەمینەیەكەوە. بەڵكو ئێمە ماركسیستەكانین، ئەوانەی كە پاڵپشتی لە خەباتی چینایەتی پڕۆلیتاریا دەكەن دژ بە ژەهری وردە-بۆرژوازی، دژ بە بەرگریخوازیی-شۆڤێنیزم كە پشتی بە بۆرژوازیی بەستووە.
با حزبێكی كۆمۆنیستی پڕۆلیتاریی دروست بكەین؛ ڕەگەزەكانی پێشتر لەلایەن باشترین لایەنگرانی بەلشەڤیزمەوە دروستكراوە؛ با ڕیزەكانمان ڕێكبخەین بۆ چینی كرێكاری پڕۆلیتاریا؛ وە دواتر ژمارەیەكی زۆرتر و زۆرتر لە پڕۆلیتاریا، لە هەژارترینی جوتیارەكان بڕیار لە هاتنە تەنیشتمان دەدەن.
بۆرژوازیی ئاماژەیە بۆ دەسەڵاتی دابەشنەبوو و پەرتنەبووی بۆرژوازیی. كرێكارە بەئاگا-چینایەتییەكانیش ئاماژەن بۆ دەسەڵاتی دەبەشنەبوو و پەرتنەبووی شورا كرێكارییەكان، ڕەنجبەرە كشتوكاڵییەكان، جوتیاران، نوێنەرایەتییە سەربازییەكان – لەبەرئەوەی دەسەڵاتی پەرتنەبوو لەلایەن كردەی سەركەش و سەرچڵانەوە بەدی نایەت، بەڵكو لە ڕێگەی ڕۆشنكردنەوەی مێشكی پڕۆلیتاریاوە، هەروەها لە رێگەی ڕزگاركردنیان لە كاریگەرییەكانی بۆرژوازی بەدی دێت.
وردە-بۆرژوازی- “سۆسیال دیمەكراتەكان، سۆسیالیستە شۆڕشگێڕەكان و ئەوانی دی – هاوتوچۆیانە و خۆیان بۆ یەكلا ناكرێتەوە، بۆیە ڕێگە دەگرن لەم مێشك ڕۆشنكردنەوە و ڕزگارییە لە كاریگەریی بۆرژوازیی لەناو كرێكاراندا.
ئەمە ئەو خۆڕێكخستنە واقعییە چینایەتییەیەی هێزەكانە كە بڕیار لە ئەركەكانمان دەدات.
بڵاوكرایەوە لە: پراڤدا، ژمارە 28ی ئەپرلی ساڵی 1917. كە لەلایەن لینین خۆیەوە واژۆی خراوەتە سەر
سەرچاوە: كۆبەرهەمی لینین، پرۆگرێس پەبڵشەرس، 1964، مۆسكۆ، بەرگی 24، پەڕەكانی 38-41
وەرگێڕانی بۆ ئینگلیزی: ئایزاكس بێرنارد

 

سەرنجێک بنووسە

ئیمەیڵەکەت بڵاوناکرێتەوە. تکایە سەرجەم خانەکان پڕ بکەرەوە *

*