عومەر خەتات: سەرمایە لە ئاست دنـــیادا فەلەج بووەو کاتی ئەوە هاتووە کە خەڵکی بە جۆرێکی تر بیر لە بارودۆخی کار و ژیــان و ئازادی و دابەشکردنی سەروەتی کۆمەڵگە بکاتەوە!

چاوپێکەوتنی ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی لەگەڵ ژمارەیەک هەڵسوڕاوی سۆسیالیستی دەربارەی دواین ڕاپۆرتی وەزارەتی کار لە بارەی چوونەسەری هەژاری لە عێراق 

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی : لەسەرەتای مانگی تەموزدا وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی (عادل رکابی) ڕایگەیاند کە لەماوەی دوو ساڵی ڕابردودا ڕێژەی هەژاری لە ٢٢% ەوە بەرزبووەتەوە بۆ ٣١،٧%، ئایا ئەمە چ واتایەک ئەگەیەنێت؟

عومەر خەتات:  سوپاس بۆ ئێوەو بۆ ماڵپەڕەکەتان بۆ ڕەخســـاندنی ئەم هەلە بۆ من. هیوادارم ماڵپەڕەکەتان ببـــێتە سەکۆیەکی سۆسیالیستی موعتەبەرو جێکەوتـــە و ئەم وەڵامانەی منیش کۆمەکێــکی بچووك بکات بۆ ڕۆشنکردنەوەی باسەکەتان.

سەبارەت بە پرسیـــاری یەکەم پێشەکی حەز دەکەم تیشك بخەمە تێرمی “هەژاریی” وە مەبەست لە هەژاریی چیـــە؟

هەژاریی واتە نەبوونی کۆمەڵێك پێداویستی سەرەکی بۆ مانەوە لە ژیــاندا لەوانە تەندروستی، شوێنی نیشـــتەجێبوون، خوێندن، داهاتی ڕۆژانە و خواردەمەنی. ئەگەر لە ڕوانگەی ئەو پێنـــاسەیەی سەرەوە بۆ هەژاریی بڕوانین دەبینین کە بەشێکی زۆری دانیشتوانی گۆی زەوی لەو پێداویستــــیانە بەهرەمەند نیــن، بە تایــبەتی دانیشتوانی وڵاتانێكی زۆر کە بوونەتە کارگەیەك و هێزێکی کاری هەرزان کە سەروەت و سامانی کۆمپانیا زەبەلاحەکانی سەرمایەداریی لەســەر جەســـتەو ژیـــانی ئەم کرێکارانە کەڵەکە دەبێت. لە عێراقی دوای کەوتنی بەعس و دەسەڵاتگرتنەدەستی کۆمەڵێك میلیشیای چەکداریی ناسیونالیست و مەزهەبی ئەم هەژاریی هەمیشە بەرەو سەر هەڵکشاوە. ئەو رێژەیەی کە وەزیری کارو کاروباری کۆمەڵایەتی دیــاری کردووە ناتوانێت وێنەیەکی تەواو پڕاوپڕ بدات لە دۆخی هەژاریی لە عێراقدا، بۆ نموونە لە شـــارێکی وەکو موسڵ ڕێژەکە لە سەروو ٤٠ وەیە.

لە عێراقی دوای کەوتنی بەعس و دەسەڵاتگرتنەدەستی کۆمەڵێك میلیشیای چەکداریی ناسیونالیست و مەزهەبی ئەم هەژاریی هەمیشە بەرەو سەر هەڵکشاوە!

قسەیەك هەیە لە کۆنەوە دەکرێت، دەڵێـــت وڵاتی میزوپۆتامیـــا واتە نێوان دوو ڕووبارەکە هەژاریی لێی نادات، ئەم قســەیە لەوێوە سەرچاوەی گرتووە کە ئەم وڵاتەی کە ناوی عێراقە ئەوەندە زەوی بە پیت و زۆروزەبەندە و هەمەجۆری بەرووبوومی کشتوکاڵی هەیە کە هیچ کەس تێـــیدا هەژار نەکەوێت. بەڵام لە ســایەی سەرمایەداری و میکانیزمە ئابووریەکەیدا کە لەسەر بناغەی قازانجی زۆری کەمایەتییەك بنیـــات نراوە قسەیەکی وا دەبێـــتە یۆتۆبیــــایەکی رۆمانســـیانە.

عێراق لەسەردەمی بەعس و سەرمایەداریی دەوڵەتیـــشدا نەتوانرا ببێــــتە وڵاتێكی بێ هەژاریی چ جای دوای روخانی ئەو ڕژێمــــەو کەوتنە دەستی دەسەڵات بۆ ژێردەستی کۆمەڵێك هێزی مافیـــایی و میلیشیــــایی چاوبرسیەوە کە ئەوەی بۆیـــان گرنگە دزین و پاوانکردنی داهات و ماڵی گشتـــییە و ژیـــان و گوزەرانی خەڵکی تێـــیدا هیچ بایەخێك لە ئەجێندای ئەم هێزانەدا نیــــــە.

شتێك کە ڕەنگە ئێوە بیرتــان چووبێت باسی بکەن لە زمانی کاکی وەزیری بێکارەوە پلانی چارەسەرکردنی هەژارییە ئەویش لە ڕێگەی وەرگرتنی قەرز لە بانکی جیهانی و سندوقی دراوی جیهانییەوە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی هەژاریی! خراپ نیــە لێرەدا تیشکێك بخەینــە سەر ڕۆڵی تێکدەرانەی ئەم دوو ڕێکخراوەیە لەسەر زیادکردنی ڕێژەی هەژاری و نابەرابەیی کۆمەڵایەتی.

ڕۆشــنە کە بانکی جیهــانی و سندوقی دراو دوو کارتێلی گەورەی کاولکاریی ئابووری و کۆمەڵایەتی وڵاتانن بە تایبەتی ئەو وڵاتانەی کە قەرز لەم دوو شوێــنە وەردەگرن. کاتێك کە حکومەتی عێراقی پەنا دەباتە بەر ئەم دوو شوێـــنەکە لە ڕاســتیدا ناچاری دەکەن کە پەنایان بۆ ببـــات ئەوکات پرۆسەی برسی کردن و گرانی دەستپێدەکات.

عێراق لەسەردەمی بەعس و سەرمایەداریی دەوڵەتیـــشدا نەتوانرا ببێــــتە وڵاتێكی بێ هەژاریی چ جای دوای روخانی ئەو ڕژێمــــەو کەوتنە دەستی دەسەڵات بۆ ژێردەستی کۆمەڵێك هێزی مافیـــایی و میلیشیــــایی چاوبرسیەوە!

یەکەم شەرتی ئەو بانکانە ئەوەیە کە دەبێت دەوڵەتی عێراقی بودجەی حکومەت کەم بکاتەوە هۆکەشی زۆر بە موئەدەبانە پێت دەڵێن کە ئێوە ئێســتا بە بارودۆخێکی قورسدا گوزەر دەکەن بەڵام بودجەی حکومەتەکەتان گەورەیەو ئەم قەرزانەی ئێمەش لووش دەدات وە بۆ ئەوەی ئێمە دڵنـــیا بین لەوەی کە حکومەت دەتوانێت قەرزو “سو”ی قەرزەکانمان بداتەوە پێویســـتە لەسەر دەوڵەت ئەو بودجەیەی بۆ نموونە بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانــــراوە کەم بکەنەوە، ئەمەش مانای ئەم خاڵانەی خوارەوە:

یەکەم: کەمکردنەوەی ژمـارەی کرێکارو فەرمانبەر لە سێکتەری دەوڵەتی و بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاری و لە پاڵیشـــدا هەژاریی.

دووەم: کەمکردنەوەی “مەعاش” و کرێی کرێکاران.

سێهەم: نەهێشتنی یان کەمکردنەوەی بودجەکانی خوێــندن و سەپاندنی خەرجی زیاتر بەسەر خوێـــندنی زانکۆکان و هاندانی خوێندنی تایــبەت “ئەمەش بە مانای گەڕانەوەی نەخوێندەواری”.

چوارهەم: نەهێشتن یان کەمکردنەوەی بودجەی کەرتی تەندروستی دەوڵەتی و باج خستــنە سەر دەرمان و چارەسەرە پزیشـــکیەکان و هاندانی کردنەوەی نەخۆشخانە تایبەتەکان “ئەمەش بە مانای بڵاوبوونەوەی نەخۆشی و دەستڕانەگەیشتنی بەشێكی زۆر خەڵکی زەحمەتیكش بە چارەسەری دەوڵەتی”.

پێنجەم: نەهێشتن یان کەمکردنەوەی پاڵپشتی دەوڵەت بۆ خواردەمەنی، نەهێشتنی کۆپۆنی خواردەمەنی” البطاقة التمویـــنیة” و ئازووقە کە پێشتر لە سەردەمی بەعســدا دەدرا” ئەمەش بە مانای کەمخۆراکی و بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەژاریی”.

شەشەم: نەهێشـــتنی خۆڕێکخســتنی کرێکاران لە کەرتەکانی دەوڵەتی و تایــبەتدا.

حەوتەم: گرانکردنی نرخی کارەبا، ئاوی خواردنەوە، نەوت و بەنزین، نرخی هاتووچۆ و …. تـــــاد.

بەم شیوەیە ئابووری وڵات دەدرێــتە دەســت کۆمەڵێك کارتێلی گەورەی جیهــانی کە وڵات دەئاڵێننە قەرزی تاقەتپڕوکێنی ئەبەدی و بێجگە لەو کۆمپانیانەو کۆمەڵە مافیــایەکی ناوخۆیی چەتە سوود وەردەگرن دەبێــتە مایەی کوێرەوەری و بێمافی و هەژارییەکی بێ وێنـــە بۆ زۆربەی خەڵکی کرێکارو زەحمەتکێش و کەم دەرامەت وەك ئەوەی کە ئێســـتا دەیبینــین.

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی: نوێنەرانی بۆرژوازی لە عێراق هۆکاری بەرزبونەوەی ڕێژەی هەژارییان گەڕاندووەتەوە بۆ پەتای کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت، ئایا ڕاتان چییە لەم بارەیەوە؟

عومەر خەتات:  ڕاستــە پەتــای کۆرۆناو دابەزینی نرخی نەوت کاریگەریی گەورەیـــان هەبووە و هەیە لەســـەر بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاریی و هەژاریی نەك تەنهــا لە عێراق بەڵکو لە هەموو دنیـــادا، حەتمەن زەرەرەکەی زیــاتر بۆ خەڵکی هەژارە بەڵام لە پاڵیشدا بووەتە هۆی زیادکردنی سەرمایەی زۆرێكیش لە سەرمایەدارەکانی دنیــــــــا. بەڵام ئەمە هەموو وێـــنەکە نیــــە وە ناکرێت وەڵامی هۆکارەکانی زیادبوونی هەژاریی بە تەنها لەم دوو فاکتۆرەدا دیــاری بکرێت، قسەکانی جەنابی وەزیــر لەوە دەچێت کە بڵێت گەر کۆرۆناو دابەزینی نرخی نەوت نەبێت هەژاریی بەو ئەندازەیە بەرزنابێتەوە کە ئەمە بۆ خۆی هەم بەلاڕێـــدا بردنی زەینی خەڵكە لەسەر ئەسڵی کێشەی هەژاریی و نەبوونی لە عێراقدا وە هەم شـــان خاڵی کردنەوەی دەسەڵاتی ئێســتایە لە وەڵامدانەوە بەو کێشەیەو تەواوی کێشەکانی تر. لە ڕاستیـــدا هەژاریی پێش پەتــای کۆرۆناش لە عێراقدا ڕێژەکەی ئەگەر لە لەسەدا ٢٥ نەبووبێت ئەوە کەمتر نەبووە.

عێراق لە دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعسەوە لە لایەن ئیـــدارەی ئەوسای ئەمریکاوە درایە دەس حکومەتێکی تائیفی، مەزهەبی و لەسەر بنەمای ئیتنیك و مەزهەب دابەش کرا هەر ئەم دابەش کردنەش وایکرد کە کۆمەڵێك هێزی مەزهەبی و ناسیونالیستی دەستبگرن بەسەر ناوچەیەکی جۆراوجۆرداو هەر یەکەیان بەپێی توانای میلیشیـــایی خۆی پارچەیەکی لەم وڵاتە بەرکەوت و کەوتـــنە ڕوتانەوەو دزینی داهاتە ئابووریە جۆراوجۆرەکان. هەموومان بینیــــمان چۆن دوای ڕاپەڕین لە کوردســتان لە لایەن هێزە ناسیونالیستەکانەوە هەرچی کارگەو بنەمای ئابووری ئەم ناوچەیە هەبوو ئاوودیوی ئێران کراو تا ئێســـتاش وە بە درێـــژایی بوونی دەسەڵاتدارێتی ناسیونالیزمی کورد نەك هەر نەتوانرا یەك کارگە دابنرێت یان گرنگیی بدرێت بە کەرتی پیشەسازی و کشتوکاڵی بەڵکو بازاڕی کوردستـــانیـــان پڕ کرد لە بەرووبوومی ئیکسپایەری ئێرانی و تورکی و لە هەمان کاتیشـــــدا دەستیـــان گرت بەسەر سێکتەری نەوتدا کە تاکە سێكتەری داهاتی ئابوورییە لە عێراقدا و قۆڕغ کردنی بۆ کەمینـــەیەکی مافیـایی و خۆ دەوڵەمەندکردنیـــان. ئەم مەسەلەیە لە شارەکانی خوارووی عێراقیـــش هەروایە.

بە درێـــژایی بوونی دەسەڵاتدارێتی ناسیونالیزمی کورد نەك هەر نەتوانرا یەك کارگە دابنرێت یان گرنگیی بدرێت بە کەرتی پیشەسازی و کشتوکاڵی بەڵکو بازاڕی کوردستـــانیـــان پڕ کرد لە بەرووبوومی ئیکسپایەری ئێرانی و تورکی!

خاڵێکی تر گرنگە ئیشارەی پێبکرێت ووڵاتی ئێرانە، دەسەڵاتدارانی ئێران بە جۆرێك هەژموونی سیـــــاسی و ئابووریان هەیە لەسەر عێراق کە نایەڵن بچووکترین کارگەش لە عێراقدا بنیـــات بنرێت. لە ساڵەکانی ٢٠٠٦ تا ٢٠٠٩ بە دەیـــان دکتۆریـــان لە ناو شارێکی وەك بەســرەدا کوشت هەر بە خاتری ئەوەی کە خەڵك بچێــت لە ئێــران چارەسەر وەربگرێت. ساڵی پار پارێزگاری نەجەف بڕیــــاریدا کە ئیتر پشت نابەستین بە هاوردەکردنی مریشکی ئێرانی چونکە لە ناو پارێزگای نەجەفدا دوو کارگەی “دواجن” کراوەتەوەو دەتوانێت پێداویستیەکانی مریشك بۆ پارێزگاکە دابین بکــات. یەك ڕۆژ دوای قسەکانی پارێزگار لە لایەن دەستـــەیەکی چەکداریی سەر بە هێزە شیعیەکان هەردوو کارگەکە سوتێنران!.

مەبەستی من ئەوەیە کە بڵێم دەوڵەتی عێراق تا ئێســـتاش لە لایەن هێزی میلیشیـــاییەوە بەڕێوە دەچێت وە هەر یەکە لەم هێزانە سەر بە وڵاتانی “دراوسێ” و بۆ ئەوان کار دەکەن و بڕیاری سیاسی و ئابووری عێراق لە دەست ئەو وڵاتانەدایە بە تایبـــەتی جمهوری ئیســــلامی ئێران کە بە هەموو جۆرێك ڕێگری دەکات لە گەشەسەندنی ئابووری و کۆمەڵایەتی لە عێراقدا وە تا ئەم مافیـــایانەش لە دەسەڵاتدا بن نســـیبی خەڵك بێمافی و هەژاریی و سەرکوت دەبێت.

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی: حکومەتی هەرێمی بۆرژوازی کورد، ماوەیە پێش ئێستا لە ڕاگەیاندنەکانەوە شانۆگەرییەکیان پێشکەشکرد سەبارەت بە هەلی کار لە ڕێگەی دەستەی وەربەرهێنانی کوردستانەوە ئایا ئەم جۆرە پرۆژانە ئەگەر ئەنجام بدرێت هەلیکار دابین ئەکات؟ یا خۆشخەیاڵیی بڵاو ئەکەنەوە بۆ بەلاڕێدا بردنی ئاگایی گەنجانی بێکار؟

عومەر خەتات:  لە ناوەڕاستی نەوەدەکان و لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیونۆنی پیـــاوێکی بەتەمەن لەســەر ئەدای حوکومەتی هەرێـمی کوردســـتان ووتی: ” ئەگەر ئیـــدارەکردنی خەڵك بەو شێوەیەی حکومەتی هەرێم بێت، من هەر ئێســـتاوە ڕایدەگێنم کە من حاکمی وڵاتی چـــینم” بەڕاسی ئەو قســەیە تەواو پڕ بە پێستی حاکمانی ئێســـتای کوردســـتانن کە بەشێکن لەو تەشکیلەیەی حکومەتی ناوەند، کۆمەڵێك مافیا، بازرگانی خوێن کە تەنهـــا خەریکی کەڵەکەی ســەرمایەن بۆ خۆیــان و دەست و پێوەندەکانیـــان هیچ شــان و شەوکەتی ئیــدارەی ئەشکەوتێکیشـــــیان پێنابڕیت جا چ جای کۆمەڵگەیەك.

سەرمایەداریی لە ئاستی جیهـــاندا بە ئەندازەیەك لە قەیراندایە کە ئیتر هێزی کار بووەتە مۆتەکەیەك و بەربینی ســیستەمەکەی گرتووە. بێکاریی لە ئاستی جیهـــاندا ڕێژەیەکی گەورەی بە خۆیەوە بینیووەو ســەرمایە وەڵامی نیــە بۆی، جا ئێـــستا حکومەتێکی مافیـــایی کە یەکی شارێکیـــان بە دەستەوەیەو ئەوەی هەولێر لە سلێمانی ناخوات و پێچەوانەکەشی ڕاستـــە دەتوانن بێکاریی کەم بکەنەوە؟ بە ڕای من ئەم پەیـــامانە زیـــاتر بۆ بەکاربردنی ئیعلامی و دامرکانەوەی تووڕەیی گەنجانی بێکارە کە پڕن لە بێزاریی و ناڕەزایەتی بەرامبەر بەم دەسەڵاتە گەندەڵەو ترس و هەوڵی بەرگرتنــە بەو تەقینەوە کۆمەڵایەتییە، ئەوەی ناوی حکومەتی هەرێمە نەك ناتوانێت بێکاریی چارەســەر بکات بەڵکو هیچ چارەسەرێکی بۆ هیچ کێشەیەکی خەڵکی کوردســـتان پێ نیە.

ئەڵتەرناتیڤی سۆسیالیستی: ڕیگا چارەی ڕزگاربون لەم بارودۆخە نالەبارەی کە خەڵکی بەدەستییەوە ئەناڵێنێت و ساڵ لە دوای ساڵیش توندتر ئەبێتەوە چییە؟

عومەر خەتات:  کاتێك سەروەت و سامانی کۆمەڵگە لە لایەن کەمایەتییەکەوە قۆڕخ دەکرێت یانی ئیتر سیســتەم فەلەج بووە، سەرمایە لە ئاست دنـــیادا فەلەج بووەو توانای بەردەوامی نەماوە، کێشەکانمان لێرەدایە و ئیتر کاتی ئەوە هاتووە کە خەڵکی بە جۆرێکی تر بیر لە بارودۆخی کار و ژیــان و ئازادی و دابەشکردنی سەروەتی کۆمەڵگە بکاتەوە.

ڕێگەچارە لە ڕوانگەی منەوە تێکوپێکدانی تەواوی ئەم بارودۆخەی ئێــــستاو ڕاماڵینی هەموو هێزە ڕەشە بۆرژوازیـــەکانە بە ناسیونالیست و مەزهەبیـــەوەو ڕێخستنەوەی کۆمەڵگەیە بە میکانیزمێکی ترەوە، میکانیزمی دەسەڵاتی خەڵك خۆی لە کۆمۆنەکانی یان ئەنجومەن و شوراکانی خۆیــانەوە، ئەمە بە مانای پراکتیزەکردنی دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی خەڵك لە گەڕەك و ناوەندەکانی کار لە خوارەوە بۆ سەرەوە کە دەتوانێت بەرهەمهێــــنان هەروەزی بکاتەوە و سەروەت و سامانی کۆمەڵگەش بە شێوەیەکی دادپەروەرانە و لە ڕێگەی نوێنەرانی ڕاستەوخۆی جەماوەرەوە دابەش بکاتەوە. بۆ گەشتنە ئەم ئامانجە پێویستمان بە خستنەگەڕی بزووتنەوەیەکی بەهێزی سۆسیالیستی هەیە لەپاڵ بوونی هێزێکی چەکداریی ئیماندار بەو ئامانجانە. لە نەبوونی ئەم هێزەو باسکە چەکدارییەکەی تەواوی ئەو قســـانەی سەرەوە دەبنـــە ئایدیۆلۆژیایەکی خەیاڵی خۆش.

ڕێگەچارە لە ڕوانگەی منەوە تێکوپێکدانی تەواوی ئەم بارودۆخەی ئێــــستاو ڕاماڵینی هەموو هێزە ڕەشە بۆرژوازیـــەکانە بە ناسیونالیست و مەزهەبیـــەوەو ڕێخستنەوەی کۆمەڵگەیە بە میکانیزمێکی ترەوە، میکانیزمی دەسەڵاتی خەڵك خۆی لە کۆمۆنەکانی یان ئەنجومەن و شوراکانی خۆیــانەوە!

 

سەرنجێک بنووسە

ئیمەیڵەکەت بڵاوناکرێتەوە. تکایە سەرجەم خانەکان پڕ بکەرەوە *

*